Σχολικά γεύματα σε όλο τον κόσμο
Αναρωτηθήκατε ποτέ τι τρώνε τα παιδιά για μεσημεριανό γεύμα σε ολόκληρο τον κόσμο; Ρίξτε μια ματιά σε αυτά τα 22 πολύ διαφορετικά σχολικά γεύματα των παιδιών σε όλη την υδρόγειο.
ΗΠΑ
Burger και μάρκες!
Τα καλά νέα είναι ότι η βελτίωση της διατροφής για τα παιδιά έγινε νόμος που ψηφίστηκε πρόσφατα, στόχος του οποίου είναι να καταστήσει τα σχολικά γεύματα πιο θρεπτικά, δημιουργώντας συμβάσεις με τις τοπικές επιχειρήσεις και να αυξήσει το ποσοστό απόδοσης των μαθητών στις σχολές κάνοντας τα σχολεία κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία νέων προτύπων διατροφής.
Ιαπωνία
Στην Ιαπωνία ένα τυπικό γεύμα αποτελείται από ένα ποτήρι γάλα, ένα κύπελλο ρύζι, συνήθως κάποιο είδος ψαριού, τουρσί, σαλάτα, ένα είδος σούπας συνήθως με λαχανικά, καθώς και ένα φρούτο.
Κίνα
Στο Πεκίνο, τα σχολικά γεύματα συνήθως παρέχεται από το σχολείο, του οποίου τις παραγγελίες μέσω των εταιρειών τροφίμων εποπτεύει η τοπική αρχή της εκπαίδευσης.
Κορέα
Η διατροφή είναι ένα σημαντικό θέμα στην Κορέα, όπως θα έπρεπε. Στην πραγματικότητα, έχουν απαγορεύσει τις διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφίμων που στοχεύουν στα παιδιά, ένα βήμα που θα βοηθούσε σε μεγάλο βαθμό και τη Βόρεια Αμερική.
Η φωτογραφία δείχνει kimchi, ρύζι, tofu, και νεαρούς βλαστούς σόγιας.
Ινδία
Στην Ινδία, τα σχολικά γεύματα παρέχονται συχνά από το σπίτι. Έχουν δημιουργηθεί επιχειρήσεις που ονομάζονται dabbawalla και αναλαμβάνουν να πάρουν το φρέσκο γεύμα από το σπίτι και να το παραδώσουν στο σχολείο επιστρέφοντας τα κενά δοχεία όταν το γεύμα έχει τελειώσει.
Ένα τυπικό γεύμα θα μπορούσε να roti, (επίπεδο ψωμί) ένα dal, καθώς και λαχανικά ή κρέας με κάρυ.
Γαλλία
Ένα τυπικό σχολικό γεύμα στη Γαλλία θα μπορούσε να θεωρηθεί γκουρμέ γεύμα στη Βόρεια Αμερική.
Από ένα πραγματικό μεσημεριανό μενού: αγγούρια με σκόρδο και βότανα, κοτόπουλο με λαχανικά, κόκκινες και πράσινες πιπεριές, σαλάτα με ελαιόλαδο, κουσκούς, βιολογικό γιαούρτι και μήλο.
Όπως αναφέρουν, το μεσημεριανό γεύμα πρέπει να διδάξει στους μαθητές τους καλούς τρόπους το καλό γούστο και τα στοιχεία της καλής διατροφής.
Ταϊβάν
Η παιδική δίαιτα στην Ταϊβάν σύμφωνα με εκθέσεις βεβαιώνει ότι η κατανάλωση της συνιστώμενης μερίδας από λαχανικά, φρούτα και γαλακτοκομικά τρόφιμα είναι σε πτώση, ενώ η κατανάλωση ανθυγιεινών σνακ και φαστ φουντ βρίσκεται σε άνοδο.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μαθητές άφηναν τα τρόφιμα στο δίσκο τους, με αποτέλεσμα να λαμβάνουν λιγότερο από το ήμισυ της συνιστώμενης ποσότητας λαχανικών και φρούτων.
Σουηδία
Πατάτες, λάχανα, φασόλια,
Δημοκρατία της Τσεχίας
Ιταλία
Η Ιταλία έχει ένα νόμο που ενισχύει τα σχολεία (καθώς και νοσοκομεία και άλλα ιδρύματα) να χρησιμοποιούν οργανικά και τοπικά προϊόντα.
Από το 2003, το 70% των ιταλικών σχολείων χρησιμοποιούν οργανικά συστατικά. Δεν είναι μόνο ότι τα παιδιά τρώνε υγιεινά, αλλά μαθαίνουν πώς να τρώνε υγιεινά και με βιώσιμο τρόπο για την τοπική οικονομία.
Σιγκαπούρη
Κένυα
Ονδούρα
Σλοβακία
Ηνωμένο Βασίλειο
Γκάνα
Χιλή
Φιλιππίνες
Lechón kawali, σάλτσα συκώτι, ρύζι.
Εσθονία
Πατάτες και κρέας.
Βραζιλία
Ρύζι, φασόλια, ψωμί, κρέας με λαχανικά, μπανάνα και alface, σαλάτα acelga.
Τζιμπουτί
Ρύζι και φασόλια σε σάλτσα ή κάρι.
Μαλάουι
ΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΓΕΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΟΛΟΗΜΕΡΩΝ ΕΝΑ ΛΙΛΙΠΟΥΤΕΙΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ, ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Το παλαιό πρόβλημα της ελεύθερης ή της ελεγχόμενης αγοράς που δίχαζε και διχάζει τις κοινωνίες και καθόριζε τις διαφορές των ιδεολογιών, μετά την επέλαση της κρίσης, που τώρα πλήττει και τη χώρα μας, δείχνει να αλλάζει κατεύθυνση. Έτσι, το σημείο διαφοράς δεν είναι κυρίως το αν η αγορά θα είναι ελεύθερη ή ελεγχόμενη, αλλά το αν, τα, πράγματι, πανίσχυρα οικονομικά πλεονεκτήματα, όπως είναι το κέρδος , η ιδιωτική πρωτοβουλία κ.λπ., που όντως διαθέτει η ελεύθερη αγορά, θα τα διαχειρίζονται για λογαριασμό τους οι λίγοι και πανίσχυροι, ή, αν θα βρεθεί τρόπος ώστε, από τα ίδια πλεονεκτήματα να επωφελούνται – έστω «εις μικρόν», όπως θα έλεγε ο ποιητής – οι πολλοί και ανίσχυροι.. Με δεδομένα ότι στην πρώτη περίπτωση τα κέρδη της ανάπτυξης ανισοκατανέμονται με απίθανα βάρβαρο τρόπο , δημιουργώντας ταυτοχρόνως μια υπερεθνική οικονομική ελίτ, που μπορεί και δανείζει, ακόμη και τα κράτη. Που όμως από οικονομική δύναμη μεταβάλλεται και σε πολιτική δύναμη. Αλλά που, εξαιτίας ακριβώς της αχαλίνωτης απληστίας της, δεν μπορεί να αποτρέψει, όταν δεν την προκαλεί , όπως τώρα, και την οικονομική κρίση. Αντίθετα, αν οι πολλοί και ανίσχυροι αναλάμβαναν, τουλάχιστον στις περιφερειακές μικροκοινωνίες, σε μια γενναία συστράτευση τη συλλογική ευθύνη να είναι εκείνοι οι άμεσα επικαρπωτές των οικονομικών πλεονεκτημάτων της ελεύθερης αγοράς, τότε και την ανισοκατανομή των αγαθών θα μείωναν και την αχαλίνωτη απληστία των ισχυρών θα περιόριζαν και τις οικονομικές κρίσεις θα απομάκρυναν.
Μια σύντομη σύγκριση των δύο μοντέλων θα βοηθούσε ίσως για την αναγκαιότητα αυτής της συστράτευσης κατ αρχή τουλάχιστον στις περιφερειακές μικροκοινωνίες. :
1.- Οι υπερεθνικές (πολυεθνικές) παράγουν μεν φθηνότερα προϊόντα, όχι όμως αντίστοιχα των φυσικών αναγκών των καταναλωτών. Διασφαλίζουν δε την εκτός εθνικών συνόρων διάθεση των προϊόντων, αν όχι με πολέμους, με την πολυδάπανη διαφήμιση, πνίγοντας στο μεταξύ στα δηλητηριώδη αέρια μιας αχαλίνωτης καταναλωτικότητας όλες τις περιφερειακές κοινωνίες.
2.- Οι υπερεθνικές συνήθως διαμορφώνουν μεταξύ τους συνεργατικές σχέσεις, και άρα χειραγωγούν τις αγορές επί ζημία του καταναλωτή, ενώ οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες υπό τη σκιά των υπερεθνικών μαραζώνουν, αν και μπορούν να διαμορφώνουν ανταγωνιστικές σχέσεις προς όφελος του καταναλωτή.
3.- Οι υπερεθνικές με τα δισεκατομμύρια της διαφήμισης μετασχηματίζουν τον υπεύθυνο πολίτη σε χειραγωγούμενο καταναλωτή. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αντίθετα, αφήνουν περισσότερο ανέγγιχτη τη δυνατότητα του καταναλωτή να επιλέγει και άρα να είναι πολίτης.
4.- Οι υπερεθνικές ιδιωτικοποιούν τα κέρδη των οικονομικών πλεονεκτημάτων της αγοράς, τα οποία και μεταφέρουν συνήθως εκτός εθνικών συνόρων, ενώ σε περιόδους κρίσης, όπως τώρα, κοινωνικοποιούν τις απώλειες., καθώς…«ευγενώς» αφήνουν την εξόφλησή τους στους πολλούς και ανίσχυρους.. Κάτι που δεν θα συνέβαινε με τις μικρές αγορές
5.- Οι υπερεθνικές μεταφέροντας τα κέρδη τους εκτός συνόρων αφαιρούν θέσεις εργασίας και ρευστό από τις τοπικές κοινωνίες των καταναλωτών. Αντίθετα, τα κέρδη των μικρών αγορών και ιδιαίτερα των τοπικών επιχειρήσεων, παραμένουν στην περιοχή, και συντηρούν μαζί με την κοινωνική συνοχή και θέσεις εργασίας
6.- Και ένα τελευταίο: Είναι προφανές πως η φιλοσοφική αφετηρία του πρώτου και πανίσχυρου μοντέλου οικονομίας, είναι η αποθέωση της ατομικής ελευθερίας (των λίγων, δυνάμενων και προνομιούχων), ο θρίαμβος των ολίγων, η αποθέωση του περιττού, η χειραγώγηση των πολλών και ανίσχυρων και η απαξίωση του αναγκαίου. Και εν τέλει η καταστροφική χοάνη του «ο καθένας για τον εαυτό του»ί, στον κρατήρα της οποίας καταποντίζονται οι έννοιες του κοινού αγαθού, της αλληλεγγύης και εν τέλει της ίδιας της συνύπαρξης.. Το ποιο μοντέλο οικονομίας ταιριάζει στο πολίτευμα της δημοκρατίας είναι προφανές.
Ωστόσο, η παρακάτω πρόταση για μια νέα προσέγγιση συλλογικής ευθύνης των σχολικών γευμάτων, όσο και αν φαντάζει ανέφικτη, και ακόμη ίσως είναι, είναι διαμορφωμένη από την οπτική του δεύτερου μοντέλου, από ην οποία διαμορφώνονται και οι στόχοι μιας μελλοντικής περιφερειακής ανάπτυξης.
2.- Οι στόχοι μιας περιφερειακής ανάπτυξης
Η περιφερειακή ανάπτυξη, όπως και κάθε ανάπτυξη, οφείλει
• α.- να είναι βιώσιμη, και άρα ο σχεδιασμός να γίνεται με βάση το ανάλογο, κατά περίπτωση, μακροοικονομικό βάθος, και όχι στη βάση του κύκλου των εκλογών, ο ωφέλιμος χρόνος του οποίου δεν ξεπερνά τα δυο πρώτα χρόνια.
• β.- να στηρίζεται, στο μέτρο του δυνατού, σε μικρομεσαίες τοπικές επιχειρήσεις, και συνεπώς να προωθεί μονιμότερες συναποδεκτές συμβάσεις μεταξύ ντόπιων παραγωγών και καταναλωτή, που θα διασφαλίζουν αμοιβαία τον ποιοτικό έλεγχο των προϊόντων και βέβαια τη διαρκή κατανάλωσή τους στις προσυμφωνημένες τιμές.
• γ.- να ενθαρρύνει την παραγωγή πιστοποιημένων και πράσινων βιολογικών προϊόντων, και να προωθεί καινοτόμες διαδικασίες ώστε να μειώνεται διαρκώς η ανάγκη διαμεσολάβησης μεταξύ παραγωγού και καταναλωτή.
• δ.- να προωθεί διαρκώς την ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας των καταναλωτών για τα πλεονεκτήματα που έχει για την περιφερειακή ανάπτυξη η προτίμηση των εποχικών, πράσινων και τοπικών προϊόντων και τέλος,
• στ.- όπως οφείλει κάθε συλλογική διαχείριση, να υπόκειται σε αξιόπιστο και διαρκή έλεγχο, ώστε να αρχίσει σταδιακά να επανακτάται η ήδη απωλεσθείσα εμπιστοσύνη των πολιτών στην ίδια τη συνύπαρξή μας.
Είναι όμως προφανές πως από μια παρόμοια απόπειρα, στο βαθμό που θα επιτύχει, αναμένεται να προκύψει σταδιακά μια άλλη κουλτούρα παραγωγής και κατανάλωσης, δηλαδή μια άλλη πολιτισμική αξία, που, μεταξύ άλλων, θα προωθεί το κοινό συμφέρον των τοπικών κοινωνιών και άρα και τις αξίες της συλλογικής ευθύνης, την αλληλεγγύη. Που σημαίνει ότι θα ουσιαστικοποιεί την ίδια τη δημοκρατία.
3.- Τα σχολικά γεύματα των ολοήμερων
Τα σχολικά γεύματα των ολοήμερων μπορούν σε μια τολμηρή, τύπου Δαυίδ, απόπειρα να συμβάλλουν έμπρακτα και πιλοτικά προς την κατεύθυνση των παραπάνω αρχών έστω και αν η πιλοτική εφαρμογή ξεκινήσει από μία σχολική μονάδα και μόνον, όπως, για παράδειγμα, στο Ανατολικό Αϊρσάιρ της κεντρικής Σκωτίας,. Αυτό, άλλωστε, αποφαίνεται αρμόδια ο Ηράκλειτος όταν λέει : «Και εκ πάντων έν και εξ ενός πάντα». Ωστόσο το ίδιο εγχείρημα έχει δοκιμαστεί την τελευταία 10/ετία, και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία, εκτός από την περιοχή του Ανατολικού Αϊρσάιρ της κεντρικής Σκωτίας και αλλού, όπως στην Ιταλία και κυρίως στη Ρώμη, καθώς και σε πολλές πολιτείες της Αμερικής.
Στη χώρα μας λειτουργούν εδώ και δυο σχεδόν 10/ετίες υπό διάφορες μορφές ολοήμερα σχολεία. Στα σχολεία αυτά κατ ανάγκη λειτουργούν, κυρίως με ευθύνη των γονέων, μεσημβρινά γεύματα. Ο κάθε μαθητής, δηλαδή, φέρνει από το σπίτι το φαγητό, το τοποθετεί προφανώς σε κάποιο ψυγείο και το μεσημέρι, αφού ενδεχομένως το ζεστάνει (;) γευματίζει σε κάποιον ανάλογο χώρο. Το γεύμα από (και) απόλαυση γίνεται ανάγκη. Και μάλιστα οικογενειακής, αλλά και μαθητικής ευθύνης.
Αυτό το γεύμα, που απευθύνεται στην πλέον ευάλωτη ηλικία, υποστηρίζουμε, ότι μπορεί και πρέπει να ενταχθεί σε μια ολοκληρωμένη πολιτική όλων των εμπλεκόμενων φορέων (πολιτεία, εκπαιδευτικοί, σύλλογοι γονέων, δημοτικοί άρχοντες, χορηγοί και φίλοι του σχολείου, ντόπιοι παραγωγοί κ.ά.), και να αντιμετωπιστεί με τρόπο που θα διασφαλίζεται η προγραμματισμένα και επιστημονικά ελεγχόμενη υγιεινή διατροφή όλων των μαθητών. Που θα ενθαρρύνει με διμερείς συμφωνίες τοπικά, εποχιακά και πιστοποιημένα κατά το δυνατόν προϊόντα τοπικών και μικρομεσαίων παραγωγών, των οποίων το κέρδος θα διαχέεται και πάλι στην τοπική κοινωνία και των οποίων με τον τρόπο αυτό, θα στηρίζει και τη βιωσιμότητά τους, αλλά και την προστασία τους από τους ξένους μεγαλο – ανταγωνιστές, των οποίων, όπως είναι προφανές το όποιο κέρδος φεύγει από την τοπική κοινωνία. Που θα προωθεί μια νέα καταναλωτική κουλτούρα, η οποία δεν θα αγνοεί τις πολιτισμικές αξίες της όλης διατροφικής αλυσίδας, όπως είναι η έμπρακτη συμμετοχή όλων στην επίλυση των συλλογικών προβλημάτων, η προώθηση γενικευμένων συμπεριφορών που οδηγούν σε καταναλωτές – πολίτες που φράζουν τα αυτιά τους στις σειρήνες των διαφημίσεων μακρινών προϊόντων. Που θα μπορούσε ως επιτυχημένο μοντέλο, ή ως φορέας δράσης, να ωθήσει και άλλα ελεγχόμενα γεύματα, όπως των Νοσοκομείων, των φοιτητικών εστιών, των φυλακών των στρατιωτικών τμημάτων κ.λπ. να υιοθετήσουν τις ίδιες αρχές ή μέρος τους. Να αποκτήσει, δηλαδή η κίνηση εύρος και δυναμικότητα ενεργού δρώντος παραδείγματος, που θα προάγει αποφασιστικά, την υγεία, την τοπική οικονομία, την κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη, την προστασία του περιβάλλοντος, την τοπική και μικρομεσαία παραγωγή, τη συγκράτηση μεγαλύτερου μέρους ρευστού στην τοπική κοινωνία. Με άλλα λόγια, την ίδια τη βιωσιμότητα της περιφερειακής ανάπτυξης. Και ταυτόχρονα θα αξιοποιήσει τα οικονομικά πλεονεκτήματα της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς να περάσουν στη συλλογική ευθύνη. Και άρα και τα κέρδη της.
4.- Ένα πιθανό μοντέλο των παραπάνω αρχών.
Ασφαλώς ένα παρόμοιο μοντέλο θα πρέπει να ξεκινήσει πιλοτικά από ένα δυο σχολεία που διαθέτουν τη σχετική υποδομή, (μαγειρείο, χώρος εστίασης, σκευοφυλάκιο κ.λπ.), και που οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων θα αναλάμβαναν τις εξής πρωτοβουλίες και δεσμεύσεις :
1. Με τη συνδρομή έμπειρου διατροφολόγου να καθορίσουν ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα υγιεινής διατροφής των παιδιών τους, έχοντας ως βάση τις αρχές που μνημονεύσαμε στην & 2.
2. Για τα τρόφιμα κυρίως που μπορεί να προμηθεύσει η ντόπια μικρομεσαία παραγωγή να έλθουν σε επαφή με αντίστοιχους παραγωγούς, και με τρόπο διάφανο να συνυπογράψουν συμφωνίες για τη διαρκή προμήθεια των ανάλογων ποσοτήτων σε προσυμφωνημένες τιμές, ποιότητες και ποσότητες και να ορίσουν τον υπεύθυνο για τον έλεγχο της ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των προϊόντων.
3. Ως προς την αναλογία βιολογικών και μη προϊόντων ίσως είναι σκόπιμο να ξεκινήσει σε βάρος των βιολογικών, αλλά προοδευτικά να αυξάνεται το ποσοστό των βιολογικών ώστε να ενθαρρύνεται η τοπική τους παραγωγή.
4. Να προμηθευτούν τα μαγειρικά σκεύη καθώς και άλλο αναλώσιμο υλικό
5. Να δημιουργήσουν θέση μαγείρου και τραπεζοκόμου ή, για τη μείωση του κόστους, να αναλάβουν οι ίδιοι (εκ περιτροπής) το ρόλο αυτό. Και το σημαντικότερο :
Η δαπάνη της λειτουργίας του παραπάνω εγχειρήματος, εφόσον δεν βρεθεί άλλος χρηματοδότης, θα πρέπει να βαρύνει τους γονείς των μαθητών που συμμετέχουν στο γεύμα , τουλάχιστον στο μέρος που αφορά στην αγορά των τροφίμων και του μαγείρου, Για τα άλλα έξοδα, αγορά σκευών κ.λπ. θα πρέπει και άλλοι φορείς, όπως η Πολιτεία, ο Δήμος, οι φίλοι του σχολείου, η Εκκλησία, διάφοροι επιχειρηματίες – χορηγοί κ.λπ. να συμβάλουν, αφού άλλωστε τα υλικά αυτά, αν και αναλώσιμα θα αποτελέσουν μόνιμη περιουσία του σχολείου και για επόμενες χρονιές.
Είναι προφανές ότι η επιτυχής εφαρμογή του πρώτου πιλοτικού προγράμματος κυρίως θα εξαρτηθεί από την πίστη των πρωτοπόρων σε μια απόπειρα αναμόρφωσης της σχολικής διατροφής (κατ αρχή) που στη συνέχεια μπορεί να οδηγήσει στη γενίκευση. Το εγχείρημα, ασφαλώς, όπως και κάθε συλλογική δραστηριότητα, δεν είναι εύκολο. Άλλοι όμως, εκεί που εμείς ακόμη διστάζουμε, έχουν με τόλμη επιχειρήσει και έχουν επιτύχει. Και έχουν δημιουργήσει με υπομόχλιο τα σχολικά γεύματα, και όχι μόνο, νέες, βιώσιμες διατροφικές αλυσίδες παραγωγής. Άλλωστε αν δε το πράξουμε, θα παραμείνουμε καταναλωτές – υποχείρια των δισεκατομμυρίων που ξοδεύονται από τις πολυεθνικές για διαφήμιση, προκειμένου να σερνόμαστε πίσω από τα, συχνά, όντως, εξαιτίας της μαζικής παραγωγής, φθηνότερα προϊόντα τους. Στο μεταξύ, το ζεστό χρήμα της περιοχής θα μεταναστεύει, η ντόπια παραγωγική βάση θα συρρικνώνεται, οι μικρομεσαίοι παραγωγοί θα αναζητούν την επιβίωση εκτός περιοχής και οι υπόλοιποι θα πριονίζουμε το κλαδί πάνω στο οποίο καθόμαστε, περιμένοντας πότε να σπάσει. Όμως έγινε πλέον ορατό ότι , αν συνεχίσουμε , δεν θα αργήσει.
Υ.Γ. Ο συντάκτης του κειμένου δεν αγνοεί το «ανέφικτο» του εγχειρήματος. Δεν αγνοεί, όμως εξίσου, και τη γοητεία που ασκεί το ανέφικτο, και βέβαια, ούτε και τα πολλά – και θεαματικά – που η Ιστορία οφείλει στη γοητεία του ανέφικτου.
aleontaris@gmail.com
