Αρχείο

Archive for the ‘Ιστορία’ Category

Οι πρώτοι Ευρωπαίοι έζησαν πριν από 40.000 χρόνια

Σάββατο, 5, Νοεμβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Τι αποκαλύπτουν ομάδες ερευνητών
Δύο ομάδες ερευνητών αποκάλυψαν πως πριν από 40.000 χρόνια ζούσαν ήδη οι πρώτοι Ευρωπαίοι. Η αποκάλυψη αυτή αποτελεί την παλαιότερη ένδειξη οποιασδήποτε μορφής ζωής στο χώρο της Ευρώπης.

«Ουσιαστικά είναι ίδιοι με ‘μας», τόνισε ο ερευνητής Τόμας Χίγκαμ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ο οποίος μελέτησε το κόκκαλο της κάτω γνάθου ενός «προϊστορικού Ευρωπαίου», το οποίο βρέθηκε το 1927 στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Αυτοί οι άνθρωποι είχαν ενδεχομένως πιο σκούρο δέρμα από τους σύγχρονους Ευρωπαίους, παρόμοιο, ίσως, με τους σημερινούς Αφρικανούς, αλλά σε γενικές γραμμές τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους ήταν ίδια με τα δικά μας.

 Ο Χίγκαμ και οι συνεργάτες του ισχυρίζονται πώς το ανθρώπινο οστό που βρέθηκε χρονολογείται ανάμεσα στις 41,500 και 44,200 χρόνια πριν.

Παράλληλα, βρέθηκαν παρόμοια ευρήματα στην Ιταλία, από ομάδα ερευνητών του Πανεπιστημίου της Βιέννης, τα οποία τοποθετούνται χρονολογικά τουλάχιστον 43,000 χρόνια πριν.

Και οι δύο ανακαλύψεις επιβεβαιώνουν τη μετακίνηση ανθρώπινων ομάδων από την Αφρική στην Ευρώπη, υπογραμμίζει ο ερευνητής Τόμας Χίγκαμ.

«Το μεγάλο ερώτημα είναι κατά ποιόν τρόπο μεταφέρθηκαν οι άνθρωποι εκείνοι από την Αφρική στην Ευρώπη, που ακριβώς εγκαταστάθηκαν και με ποια τεχνικά μέσα το κατάφεραν καθώς και πότε ακριβώς έλαβε χώρα αυτή η μετακίνηση. Θεωρώ πολύ πιθανό το ενδεχόμενο όλα αυτά να συνέβησαν πολύ, μα πολύ καιρό πριν απ’ όσο πιστεύουμε», τόνισε ο Χίγκαμ.

ΤΟ ΦΡΑΓΚΟΚΑΣΤΕΛΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ

Κυριακή, 30, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Αποστολή ΟΜΑΔΑ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ

Φωτογραφική επιμέλεια Althea-Loccturno
Επιμέλεια θέματος ΧΡΟΝΟΣ

Το Φραγκοκάστελο ή CASTEL FRANCO -όπως το αποκαλούσαν οι Ενετοί – βρίσκεται στην Επαρχία Σφακίων κοντά στα χωριά Πατσιανό και Καψοδάσος Μια περιοχή άγριας ομορφιάς με απόκρημνες βουνοπλαγιές , στενά φαράγια , υψώματα με χαμηλούς θάμνους και με τον καλό θεούλη να μην παραλείπει όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας να ρίξει όσο πιό πολύ πέτρα μπορούσε. Μόνο που στην συγκεκριμμένη περιοχή φρόντισε να ρίξει τα πιό μεγάλα αγκωνάρια.

Το Καστέλι όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι είναι ακουμπισμένο στην άκρη μιας αμμουδερής παραλίας, στην θάλασσα του Λυβικού ανατολικά της Χώρας Σφακίων, σε μια πεδιάδα με χαμηλή βλάστηση , που θυμίζει κάτι απο αφρικάνικο τοπίο .
Ο κάμπος αυτός φαίνεται να αποτέλεσε τόπο συγκέντρωσης της κοινωνικής ζωής των Σφακιανών με εκκλησίες – του Αη Νικήτα και της Αγιάς Πελαγιάς- και μοναστήρια – του Αγίου Χαραλάμπους- που βρίσκονται κοντα στο κάστρο και με θρύλους και μαντινάδες όπως οι παρακάτω να το επιβεβαιώνουν.


Θέλεις να δεις και να χαρείς όμορφα παλικάρια
κι δυνατά και τρομερά ως είναι τα λιοντάρια;
Αμε στο Φραγκοκάστελλο, να΄ναι τα΄Αγιού Νικήτα,
να πιστευτείς όσ΄άκουσες κι από πολλούς εγροίκας.
Τότες συντρέχου τα χωριά, τά πάνω και τα κάτω,
να δείξου την ευλάβεια και τέχνη των αρμάτω
κάνου γυμνάσματα φριχτά, π’ άνθρωπος τα τρομάσσει,
κι οι τρίχες του σηκώνονται κι ο νους του παραλλάσσει.
Ούλοι τση Κρήτης οι αϊτοί έρχονται για να ιδούσι
τσι ξακουσμένους Σφακιανούς, μαζί ν’ αγωνιστούσι

Μεγάλο και ξακουστό το πανηγύρι σ’ ολόκληρη την επαρχία… Και το βραβείο ήταν ξεχωριστή τιμή για όποιον το ‘παιρνε… Η προσωπική αξία και η παλικαριά βρισκόταν πάντα σε μεγάλη υπόληψη.
Μια φορά όμως σε κάποια απονομή επάθλων γίνηκε παρεξήγηση ανάμεσα στα «πέρα χωριά» και στα «πόδε» κι οι ιερείς, για να μη χειροτερέψει το κακό, κανόνισαν να παίρνουν μέρος στον εορτασμό τη μια χρονιά οι κάτοικοι των «πέρα χωριών και την άλλη των «πόδε».
Πέρασαν κάμποσα χρόνια κι ύστερα, ίσως από λάθος, ίσως και σκόπιμα, οι ιερείς κάλεσαν ταυτόχρονα όλους τους κατοίκους.
Μόλις ανταμώθηκαν στην εκκλησιά του Αγίου, ζωντάνεψαν οι παλιές έχθρες και χωρίς να λογαριάσουν, την ιερότητα του χώρου, 40 παλικάρια, λέει, (20 από κάθε μεριά) τράβηξαν τις πιστόλες τους κι αλληλοπυροβολήθηκαν. Όμως κανένα όπλο δεν πυροδότησε… Όλα έπαθαν αφλογιστία!
Μπήκαν στη μέση οι γεροντότεροι και κατάφεραν να τους συμφιλιώσουν. Τα μίση παραμερίστηκαν κι αποφάσισαν να γιορτάσουν όπως παλιά. Διασκέδασαν όλοι μαζί και στη συνέχεια οι 40 νέοι πήραν μέρος στο σημάδι. Πυροβόλησαν με τα ίδια όπλα ,και με τα ίδια φυσέκια. Κανένα «δεν έσφαλε»!..


Μια άλλη φορά ένας βοσκός έταξε στον Αγιο να του χαρίσει ένα συγκεκριμένο νεογέννητο τράγο. Μα καθώς περνούσαν οι μήνες κι ο τράγος γινόταν ένα μεγαλόπρεπο ζώο, ο βοσκός λυπήθηκε να τον σφάξει και πήρε στη θέση του έναν άλλο «αχαμνότερο», κατά την τοπική έκφραση, και τον πήγε στο πανηγύρι.
Ενώ όμως συνεχιζόταν η λειτουργία κι έβραζαν τα καζάνια για ψηθεί το κρέας από τις δωρεές, ακούστηκε ήχος από λέρι που όλο και πλησίαζε. Ήταν ο εκλεκτός τράγος που κατέβαινε ολομόναχος απ’ τη Μαδάρα, πλησίασε την εκκλησιά, πήδησε τον μαντρότοιχο, έφτασε στην πόρτα του ναού κι εκεί σωριάστηκε στο έδαφος και ξεψύχισε!
Ο βοσκός έκπληκτος και τρομαγμένος, διηγήθηκε στους άλλους πανηγυριώτες τι είχε συμβεί και ζήτησε συχώρεση…

Ας γυρίσουμε όμως στο ίδιο το Φραγκοκάστελο και στα φαντασματά του

Πρόκειται για Βενετσάνικο φρούριο έχει σχήμα ορθογώνιου παραλληλόγραμου κι είναι αρκετά μεγάλο διατηρείται μέχρι σήμερα σε καλή κατάσταση, παρ’ όλο που στο εσωτερικό έχει σημαντικές καταστροφές Σε κάθε γωνιά είχε ένα τετράγωνο πύργο, που είχε ύψος 4μ. πάνω από το τείχος. Στο νοτιοδυτικό μέρος του φρουρίου είναι η είσοδος, που την αποτελεί μια πύλη, με ένα ανάγλυφο λιοντάρι του Αγ. Μάρκου και αριστερά το στέμμα του Quirini και δεξιά του Dolfin. H πύλη είναι δουλεμένη με τέχνη και επιμέλεια. Τα τείχη του φρουρίου είναι πελώρια, έχουν μεγάλο πάχος και φέρουν πολεμίστρες σε δύο παράλληλες σειρές. Οι πολεμίστρες αυτές, που είναι έργο των Τούρκων, είναι πολύ ισχυρές και βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση. Τα κτίρια που βρίσκονται στο εσωτερικό του κάστρο, έχουν κατασκευαστεί από τους Τούρκους πάνω σε βενετσάνικα θεμέλια.


Στα 1340 οι φεουδάρχες των Χανιών ζήτησαν από τη Βενετία να χτιστεί ένα φρούριο κοντά στην εκκλησιά του Αγίου Νικήτα, στα Σφακιά, για ν’ ασφαλίσουν, απ’ τις κουρσάρικες επιδρομές, τον ορμίσκο που βρίσκεται εκεί κοντά, μα προπαντός για να ‘χουν ένα στήριγμα στην «καταστολή των εξεγέρσεων» των κατοίκων της περιοχής. Η Γαληνότατη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου δεν είχε αντίρρηση στο χτίσιμο, μα δεν έδιδε τ’ απαραίτητα χρήματα. Μπροστά όμως στην επιμονή των φεουδαρχών υποχώρησε και στα 1371 αποφασίστηκε η ανέγερση του φρουρίου και η κατασκευή του κράτησε τρία χρόνια. Η χρήση του όμως για τον σκοπό που φτιάχτηκε την περίοδο της Βενετοκρατίας ήταν μηδαμινή.

“Έτσι, ξαφνικά, η άλλοτε ερημική περιοχή γίνηκε σωστό μελισσολόι. Οι Βενετσιάνοι έφεραν εργάτες και μαστόρους, πετροκόπους και κουβαλητάδες, κόσμο και κόσμο και τους έριξαν στη δουλειά. Αλλοι άνοιγαν θεμέλια; άλλοι κουβαλούσαν υλικά, άλλοι έκοβαν ξύλα. άλλοι έφτιαχναν ασβεστοκάμινα. Βιάζονταν να τελειώσουν μιαν ώρα γρηγορότερα, γιατί φοβούνταν να μένουν σ’ αυτό τον επικίνδυνο τόπο. Κι είχαν δίκιο να φοβούνται. Οι Σφακιανοί που ποτέ δεν κάθονταν με σταυρωμένα χέρια, κινήθηκαν και τώρα. Μόλις συνειδητοποίησαν τις προθέσεις των καταχτητών έκαμαν επιδρομή κι έσφαξαν αρκετούς. Οι απώλειες συμπληρώθηκαν και ταυτόχρονα πάρθηκαν ισχυρά μέτρα ασφαλείας: Στρατός φύλαγε όλη μέρα τους εργαζόμενους και το βράδυ όλοι έμπαιναν σε βάρκες, πήγαιναν στα καράβια που ήσαν στ’ ανοιχτά αγκυροβολημένα και εκεί περνούσαν τη νύχτα.
Μα οι Σφακιανοί με αρχηγούς τα έξι αδέρφια, τους αδερφούς Πατσούς, γκρέμιζαν τη νύχτα ό,τι οι Βενετσιάνοι έχτιζαν την ημέρα και συγχρόνως χαλούσαν τ’ ασβεστοκάμινα.


Οι καταχτητές τότε φέρανε πολύ στρατό, ζώσανε τον τόπο γύρω, μέρα νύχτα, και το κάστρο χτίστηκε. Σ’ αυτό το διάστημα κατάφεραν κι έπιασαν τα έξι αδέρφια, τους Πατσούς (με προδοσία λέει ο μύθος) και τους κρέμασαν. Τους τέσσερις έναν σε κάθε πύργο του φρουρίου και τους δύο στην είσοδό του”

Και η ιστορία του κάστρου συνεχίζεται: Στα χρόνια της τουρκοκρατίας πέρασε, όπως ήταν φυσικό, στα χέρια των καινούριων κατακτητών που του έκαναν κάποιες μετατροπές και εδώ ήρθε ο Δασκαλογιάννης με τις 70 κεφαλές του σηκωμού όταν η επανάσταση του 1770 καταπνίγηκε και παραδόθηκε στους Τούρκους.
«…Φτάνουν στο Φραγκοκάστελο και στον πασά ποσώνου, κι εκείνος δούδει τ’ όρντινο κι ευτύς τσοι ξαρματώνου. Ούλους τσοι ξαμαρτώσασι και τσοι μπισταγκωνίζου και τότες δα το νιώσασι πως δεν ξαναγυρίζου…».

Μα η μέρα που στάθηκε σημαδιακή για το κάστρο ήταν η 17 του Μάη του 1828 (με το παλιό ημερολόγιο) με την θυσία του Νταλιάνη και των παλικαριών του.

Ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης

“Ο Χατζημιχάλης ήτονε κουζουλός” μου απάντησε τσαντισμένα πριν καιρό ο γέρο Κρητικός συνομιλητής μου και ήταν έτοιμος να μου φέρει το ρακοπότηρο στο κεφάλι , όταν τόλμησα να του πώ ότι άφησαν οι Σφακιανοί τον Χατζημιχάλη μόνο στο Φραγκοκάστελο “ήτονε κουζουλός και δεν εγρήκα κανέναν . Εμείς του ‘παμε να πάει τσι Μαδάρες (στα βουνά) αλλά αυτός κάθησε στο Καστέλι και όχι μόνο αυτό, αλλά ήθελε να βγει και στον κάμπο να κάμει πόλεμο και πήρε τα παληκάρια του στο λαιμό του “

Ο Μιχάλης Νταλιάνης γεννήθηκε στο Δελβινάκι της Ηπείρου στα 1775 και σπούδασε στην Ιταλία, στη συνέχεια ασχολήθηκε με το καπνεμπόριο στην Τεργέστη όπου σχημάτησε σημαντική περιουσία. Φέρεται να ταξίδεψε στους Αγιους Τόπους όπου βαπτίστηκε χατζής στον Ιορδάνη εξ’ού και το Χατζημιχάλης

Στα 1816 μυήθηκε στη Φιλική εταιρία και με το ξέσπασμα της επανάστασης με δικά του χρήματα κατάφερε να δημιουργήσει ένα σώμα ιππικού με το οποίο συμμετείχε στον ξεσηκωμό.

Στις αρχές του Μάρτη του 1826 με την συνδρομή των Κριεζιώτη και Μαυροβουνιώτη αλλα χωρίς την έγκριση του εκτελεστικού σώματος της επανάστασης ναύλωσε τρία καράβια με 800 εθελοντές και ξεκίνησε με προορισμό τη Βηρυτό, για να βοηθήσει τον Λιβανέζο εμίρη Μπασίρ ο οποιός είχε εκφράσει την πρόθεση να επαναστατήσει εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας πράγμα που θα ήταν σοβαρος αντιπερισπασμός για τους επαναστατημένους Έλληνες αφού θα απασχολούσε τούρκικα στρατεύματα . Όταν όμως έφτασε εκεί διαπίστωσε ότι ο εμίρης είχε αλλάξει άποψη και το κλίμα έγινε ιδιατερα ψυχρό ύστερα απο κάποια μικροεπεισόδια ανάμεσα στους άνδρες του και τον ντόπιο πληθυσμό.
Ετσι γύρισε άπραχτος πίσω.


Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ανασυγκρότησε το ιππικό του σώμα και σε συνεργασία με τον Φαβιέρο απελευθερώνει την πολιορκήμένη Κάρυστο. Στην συνέχεια πραγματοποίησε επιδρομές εναντίον του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο και από εκεί ο Νταλιάνης και οι άντρες του περνούν στη Στερεά Ελλάδα και πολεμούν στο πλάι του Καραϊσκάκη στη μάχη του Φαλήρου .Ο Μακρυγιάννης εξαίρει την γενναιότητα αυτού και των αντρων στα απομνημονεύματά του.
“κι’ αρχίσαμεν τον πόλεμον και πήραμεν την πλάτη των Τούρκων και πισουδρόμησαν οι Τούρκοι και βήκαν οι αθάνατοι ‘Ελληνες από το Μετόχι κι’ ο αντρείος Χατζημιχάλης με την καβαλλαρίαν του και δίνουν έναν χαλασμόν των Τούρκων κ’ έναν σκοτωμόν τρομερόν.Σκοτώθηκαν και πληγώθηκαν περίτου από οχτακόσοι -αυτά μας είπαν. Και διαλύθηκαν οι Τούρκοι. Πήγαμεν κ’ εμείς ο καθείς εις τα πόστα του. ‘Οσοι αξιωματικοί πολέμησαν εκεί, Ρούκης, Γαρδικιώτης, Βάγιας, Γεροθανάσης, Ντούσιας, Γιάννης Λάμπρος, Κασομούλης, Γιωργάκης Βαλτηνός, Μήτρο Σμπόνιας, Καραϊσκος Σουλιώτης, της καβαλλαρίας ο γενναίος Χατζημιχάλης, Βασίλης Αθανασίου, Νικόλας Τζοπάνος, Παναγιώτης Κακλαμάνος, Κώστα Παλάσκας κι’ άλλοι αξιωματικοί πολέμησαν, πεζούρα και καβαλλαρία, πολλά γενναίως και πατριωτικώς. Κι’ όλοι οι απλοί ‘Ελληνες αγωνίστηκαν με μεγάλον πατριωτισμόν και γενναιότητα δια την πατρίδα και θρησκεία. Και είδαν οι Τούρκοι οπού δεν παίζαν εις τον Περαιά. “

Η δράση του συνεχίστηκε ώς αρχηγός του άτακτου Ελληνικού ιππικού έως τα τέλη του 1827 που δέχεται πρόσκληση απο τον εκπρόσωπο των επαναστατημένων Κρητικών Εμμ. Αντωνιάδη να μεταβεί στην Κρήτη και να αναλάβει την ηγεσία των εκεί επαναστατών
Την εποχή εκείνη τα πράγματα έδειχναν ευνοικά για την επαναστατημένη ηπειρωτική Ελλάδα μετα την ναυμαχία του Ναβαρίνου όχι όμως για την Κρήτη.
Η είδηση του Μεγάλου Ξεσηκωμού έφτασε λίγο αργά στην Κρήτη από εμπόρους Σφακιανούς. Στις 21 Μαΐου 1821 έγινε συνέλευση στα Σφακιά όπου αποφασίστηκε και οργανώθηκε η επανάσταση. Στην αρχή υπήρξαν επιτυχίες και οι Τούρκοι βλέποντας ότι δεν μπορούσαν να υποτάξουν τους επαναστάτες ζήτησαν βοήθεια από την Αίγυπτο. Έτσι στις 28 Μαΐου 1822 ο Μωχάμετ Αλη μαζί με πολυάριθμο στόλο και στρατό αποβιβάστηκε ανενόχλητος στην Σούδα και μέχρι το τέλος του χρόνου παρά την αντίσταση των Κρητικών το μεγαλύτερο κομμάτι της Κρήτης τέθηκε στην κυριαρχία του.
Οι μόνοι που έμειναν αντιστέκονταν ήταν οι χαϊνηδες ή καλησπέριδες , που κρυμμένοι στα βουνά έκαναν κλεφτοπόλεμο προκαλώντας κάποιες ζημιές στα Τούρκικα στρατεύματα αλλά η μιζέρια της διχόνοιας ανάμεσα στους καπεταναίους δεν έφερνε κάποιο αποτέλεσμα


Ο Νταλιάνης δέχεται την πρόσκληση και με την συμπαράσταση του Μαυροκορδάτου ετοιμάζει εκστρατευτικό σώμα αποτελούμενο 100 ιππείς και καμμια 500αρια πεζούς και ξεκινά στις αρχές του Γενάρη του 1828 με τον Αντωνιάδη για την Κρήτη .
Κατά το ταξίδι του προς την Κρήτη η ρότα των καραβιών που τους μετάφεραν συναντιέται με το Αγγλικό δίκροτο Γουώρσπάιτ το οποίο έφερνε στην Ελλάδα τον Ιωάννη Καποδίστρια . Ο Χατζημιχάλης με τον Αντωνιάδη μόλις πληροφορήθηκαν ποιός επέβαινε ζήτησαν και πήραν την άδεια να τον δούν. Με ενθουσιασμό εξήγησαν στον Κυβερνήτη τα σχέδια τους για τον αγώνα στην Κρήτη αλλα ξαφνιάστηκαν απο την ψυχρότητα του Καποδίστρια .
(να πώ εδώ ότι ο Καποδίστριας για την στάση του αυτή κατηγορήθηκε ότι αδιαφορούσε για το πρόβλημα της Κρήτης , κατηγόρια που δεν μπορώ να την υποστηρίξω γιατί δεν γνωρίζω την συγκεκριμένη χρονική στιγμή τις διπλωματικές ανάγκες και κυρίως γιατί ο ίδιος ο Κυβερνήτης κατόπιν εισήγησης του Μαυροκορδάτου έστειλε πολεμοφόδια και τρόφιμα στον Νταλιάνη και αργότερα στα τέλη του Μάρτη διέταξε τον Σαχτούρη να πάει στην Κρήτη για να τον πληροφορήσει για την τύχη του, τις στρατιωτικές του ανάγκες και την δυνατότητα συνέχισεως του Αγώνα)

Στίς 5, λοιπόν, του Ιανουαρίου ο Χατζημιχάλης αποβιβάζεται στην Γραμβούσα και γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό απο τους χαϊνηδες και την επιλέγει αρχικά σαν ορμητήριό του. Γρήγορα όμως αντιμετωπίζει προβλήματα με την συγκεκριμένη τοποθεσία διότι οι Αγγλογάλλοι την θεωρούν ορμητήριο πειρατών (και όχι άδικα) και τον πιέζουν να την εγκαταλείψει.
Ετσι ο Χατζημιχάλης ύστερα απο ένα δίμηνο περίπου ουσιαστικής απραξίας, διαβουλεύσεων και αντιδικιών για την τοποθεσία μεταφοράς αναγκάζεται να μεταφερθεί στα Σφακιά εν μέσω διαφωνιών με τους Λασηθιώτες για την επιλογή του αυτή.


Στο μεταξύ ο Αλβανός πασάς της Κυδωνίας Μουσταφά που είχε διορισθεί από τον Μωχάμετ Αλη γενικός διοικητής της Κρήτης είχε πληροφορηθεί την άφιξη των ενόπλων και συγκεντρώνει τις δυνάμεις του και ετοιμάζεται να συγκρουσθεί μαζί τους.
Όταν πληροφορείται ότι ο Χατζημιχάλης μετακινηθηκε στα Σφακιά στρατοπεδεύει με το ιππικό του στην περιοχή Βρύσες του Αποκόρωνα, κομβικό σημείο ανάμεσα στα Χανιά και την νότια Κρήτη, και στέλνει επιστολές στους Σφακιανούς προτρέποντάς τους και απειλώντας τους να μείνουν αμέτοχοι στις στασιαστικές κινήσεις .

Οι Σφακιανοί απορρίπτουν τις συστάσεις-απειλές του Μουσταφά αλλά η κατάσταση δεν είναι καλή. Τα ριζίτικα χωριά είναι απρόθυμα να ξαναξεσηκωθούν αφού ακόμα έγλειφαν τις πληγές τους από τον προηγούμενο ξεσηκωμό, ο τόπος που βρίσκονται οι επαναστάτες είναι φτωχός και αδυνατεί να θρέψει τόσο κόσμο και η κατάσταση ανάμεσα στους ντόπιους και στους ξενομερήτες είναι τεταμένη λίγο από την πείνα και λίγο από την στρατιωτική αδράνεια τόσου καιρού. Όλα δείχνουν ότι θα μείνουν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν τις πολυάριθμες δυνάμεις του Μουσταφά.

Στις 8 του Μάη μικρό τμήμα πεζών και ιππικού υπο τους Χατζημιχάλη, Μανουσογιαννάκη και Δεληγιαννάκη κτυπούν αιφνιδιαστικά σώμα Ρεθυμνιωτών Τούρκων που πήγαινε να ενωθεί με το κύριο σώμα του Μουσταφά. Σκότωσαν 40 άνδρες και αιχμαλώτισαν αρκετούς ανάμεσά τους και τον Ικιντζή αγά του Ρεθύμνου. Αιχμαλώτισαν δε, και περίπου 5000 ζώα (εφόδια του Μουσταφά). Εξοργισμένος ο Μουσταφάς στέλνει επιστολή στον Χατζημιχάλη με την οποία του δίνει 10 ημέρες καιρό να εγκαταλείψει το νησί. Η απάντηση του Χατζημιχάλη όπως μνημονεύεται από τον Παπαδοπετράκη ήταν
“Μουσταφά . Ηλθα εις την Κρήτη να πολεμήσω τους Τούρκους με τα παλληκάρια μου και όπου θέλει ο Θεός ας δώση την νίκη”

Ο Μουσταφάς δεν πτοείται και αφού συγκεντρώνει όλες τις δυνάμεις του και πριν κινηθεί, στέλνει επιστολές στους ντόπιους καπεταναίους δηλώνοντας την πρόθεσή του να χτυπήσει τον Χατζημιχάλη και “τους ενοχλητικούς ξένους” και αυτοί καλό θα ήταν να μείνουν μακρυά για να απολαύσουν τα προνόμια που θα τους παραχωρούσε .


Η τελική αναμέτρηση πλησιάζει και ο Χατζημιχάλης έχει καταλάβει το Φραγκοκάστελο και ετοιμάζεται. Κατασκευάζει τρείς λιθόκτιστους προμαχώνες σε ακτίνα τόξου 300 ,περίπου ,μέτρων από το φρούριο (στις θέσεις Κουτσουνάρα, Αι Νικήτα και στου Χαλκιά την Βρύση ) και εκεί περιμένει τον Μουσταφά. Οι Σφακιανοί του προτείνουν να μην σταθεί εκεί αλλά να αφήσει 100 άνδρες στο καστέλι με αρκετά τρόφιμα και αυτός με τους υπόλοιπους να πάνε στα Κολοκάσια μια ορεινή τοποθεσία και από εκεί να χτυπήσουν το Πασά όταν θα επιχειρήσει να επιτεθεί στο Φραγκοκάστελο. Το σχέδιο φαίνεται καλό αλλά ο Χατζημιχάλης είναι ξεροκέφαλος και αρνείται.
Του λένε ότι αυτοί είναι άμαθοι σε πόλεμο με ιππικό σε πεδιάδα και δεν μπορούν να τον βοηθήσουν . Αυτός επιμένει.
(σημείωση: φαίνεται ότι ήταν πρώτη φορά που οι Σφακιανοί ερχόντουσαν σε επαφή με Αρβανίτικο κεφάλι)

Στο τέλος θεωρώντας τους δειλούς,τους λέει περιφρονητικά.
“Λοιπόν φυλάγετε τους από τα όρη σας για να μη φύγουν και αφέτε ημάς εδώ κάτω και κοιτάζετε να μας βλέπετε πως πολεμούμεν εμείς”.
Ετσι μένει στο Φραγκοκάστελο με 600 άνδρες 100 εξ αυτών ήταν ιππείς ενώ 37 Γραμβρουσιανοί και 50 Σφακιανοί υπο τους Τσουδερό, Παπαδογιάννη και Δεληγιαννάκη πιάνουν τους πρόποδες του απέναντι από το κάστρο ορεινού όγκου στο χωριό Πατσιανός.

Η μάχη.

Στις 13 Μαϊου ο Μουσταφά επικεφαλής 8.000 πεζών και 300 καβαλαρέων ξεκινά απο τις Βρύσες για το Φραγκοκάστελο. Η πορεία του είναι δύσκολη γιατί ο τόπος είναι κακοτράχαλος και οι κάτοικοι εχθρικοί. Κάνει μια στάση στο Ασκύφου και την επομένη διανυκτερεύει στο οροπέδιο το Καλλικράτη της επαρχίας Σφακίων , Την άλλη μέρα το πρωί φθάνει στο Καψοδάσος και έχει πια οπτική επαφή με το Καστέλι. Κατα την κάθοδο του απο το οροπέδιο οι Καλλικρατινοί παρενοχλούν το στρατευμά του αλλά δεν αντιδρά επιδιώκοντας την αδράνεια των ντόπιων.
Μετά απο ξεκούραση μιας ημέρας και ανασύνταξη του στρατού του, τα χαράματα στις 17 του Μάη επιτίθεται στο Φραγκοκάστελο .
Εχει πληροφορηθεί την ύπαρξη δυνάμεων στο γειτονικό Πατσιανό και αναθέτει στην οπισθοφυλακή του την επιτήρησή τους.
Ο Χατζημιχάλης τοποθετεί μέρος των δυνάμεών του στους προμαχώνες και με τους υπόλοιπους από το φρούριο περιμένει να θέσει τους Τούρκους σε διασταυρωμένα πυρά. Εχει αγνοήσει όμως την πενία του σε πυρομαχικά σε σχέση με τον όγκο των αντιπάλων του.

Τις πρώτες ώρες η μάχη μαίνεται αμφίροπη χωρίς καμια πλευρά να έχει πετύχει κάτι ιδιαίτερο εις βάρος της άλλης. Βλέποντας αυτό ο Μουσταφά στρέφει όλο τον όγκο των δυνάμεων του στο δυτικό προμαχώνα αγνοώντας τους άλλους δύο. Οι υπερασπιστές του προμαχώνα βρέθηκαν σε δύσκολη θέση αφού τους τελείωσαν τα πυρομαχικά και οι τούρκοι με έφοδο τον καταλαμβάνουν και σκοτώνουν σχεδόν όλους τους υπερασπιστές Εκεί φονεύεται και ο υπασπιστής του Χατζημιχάλη , Κυριακούλης Αργυροκαστρίτης.

Αμέσως μετά οι Τούρκοι περικυκλώνουν το Φραγκοκάστελο και το απομονώνουν από τους προμαχώνες. Ο Χατζημιχάλης μπροστά στον κίνδυνο να σφαγιαστούν και οι άνδρες του στους άλλους δύο προμαχώνες πραγματοποιεί έξοδο από το κάστρο με τους ιππείς του προκειμενου να δωσεί την δυνατότητα στους αμυνομένους στους προμαχώνες να επιστρέψουν στο φρούριο . Οι τούρκοι αιφνιαδιάζονται στην αρχή και ο Χατζημιχάλης φτάνει στους προμαχώνες. Η επιστροφή τους όμως είναι επώδυνη. Οι Τούρκοι σφίγγουν τον κλοιό και στην κυρίως πύλη του κάστρου γίνεται σφοδρή μάχη. Τα νεκρά σώματα των Ελλήνων και Τούρκων φράζουν την επιστροφή του Χατζημιχάλη στο κάστρο. (σύμφωνα με τον θρύλο μια εσοχή δίπλα από την είσοδο του κάστρου έγινε από το πέταλο του αλόγου του Χατζημιχάλη στην προσπάθειά του να εισέλθει μέσα).
Ο Χατζημιχάλης με μερικούς από τους άνδρες του κατευθύνονται προς τα πλάγια του κάστρου για να βρεί κάποιο άλλο σημείο πρόσβασης. Οι τούρκοι όμως τον έχουν εντοπίσει και τον περικυκλώνουν “αντιστάθηκε ως λέων αλλα το σπαθί του κάποτε έσπασε και το άλογό του σκοτώθηκε. Οι εχθροί έπεσαν πάνω του με μανία και τον κατακρεούργησαν . Το κεφάλι του το έφεραν στον Μουσταφά που όμως αντί να τους επαινέσει,τους επέπληξε διότι δεν πέτυχαν να τον αιχμαλωτίσουν ζωντανό. Ο αρβανίτης Μουσταφά θεωρούσε τον Ηπειρώτη Χατζημιχάλη συμπατριώτη του”
(άλλος θρύλος αναφέρει ότι το κεφάλι του στάλθηκε στην υψηλή πύλη σαν τρόπαιο)

Ο θάνατος του Χατζημιχάλη και των υπερασπιστών στους προμαχώνες κατέθλιψε τους οχυρωμένους στο κάστρο και απογοήτευσε τους λίγους Σφακιανούς στον Πατσιανό που σε όλη την διάρκεια της μάχης στο Φραγκοκάστελο έδιναν την δική τους μάχη στα μετόπισθεν του στρατού του Μουσταφά. Η πολιορκία του κάστρου συνεχίστηκε.Επτά ημέρες ο Μουσταφάς το πολιορκούσε αλλά αυτό κρατούσε. Οι υπερασπιστές του είχαν εξαντληθεί τελείως αλλά και ο Μουσταφάς βρισκότανε σε δύσκολη θέση αφού ήταν μακρυά από τις βάσεις ανεφοδιασμού του σε έναν ιδιαίτερα εχθρικό τόπο και γιατί οι Σφακιανοί δεν έπαψαν να τον παρενοχλούν.

Ετσι στις 24 του Μάρτη ο Μουσταφάς ήρθε σε συμφωνία με τους υπερασπιστές του κάστρου να του το παραδώσουν και να τους αφήσει να φύγουν ανενόχλητοι . Πράγμα που έγινε.
Το τέλος της μάχης βρίσκει 800 τούρκους νεκρούς και 337 (385 κατά άλλους) από την ελληνική πλευρά.

Ο Μουσταφάς κατέστρεψε τους πύργους του κάστρου προς την ξηρά και ξεκίνησε να επιστρέψει στην βάση του. Όμως 1000 περίπου Σφακιανοί συγκινημένοι από την θυσία του Χατζημιχάλη θέλουν να πάρουν εκδίκηση. Τον ακολουθούν κατά πόδας και του προξενούν σοβαρότατες ζημιές . Στις θέσεις Ακασταρέ , Κόρακα και Αγιος Αντώνιος στήνονται ενέδρες, γίνονται μάχες που προκαλούν το θάνατο σε 1.700 περίπου τούρκους .

Η αφήγηση της μάχης στο Φραγκοκάστελο μπορεί να μην είναι ακριβής μιας και τα ορια της αλήθειας με τον θρύλο είναι δυσδιάκριτα και οι μαρτυρίες έχουν λογικά κενά.
Αυτό όμως που με ώθησε να ασχοληθώ με τον Χατζημιχάλη Νταλιάνη ήταν η παράλειψη της Ιστορίας να τον αναφέρει . Τι παραπάνω δηλαδή είχε η περίπτωση του Παπαφλέσα στο Μανιάκι. Και κατά δεύτερο λόγο γιατί κάθησε πολέμησε και πέθανε στο Φραγκοκάστελο.

Πριν δυο χρόνια που επισκέφτηκα την περιοχή και το κάστρο η εντύπωση που σχημάτισα (αν και αδαής περι των στρατιωτικών) ήταν ότι κακώς κάθησε εκεί όσο και ισχυρό να ήταν το Καστέλι που δεν ήταν. Επρεπε να κάνει πόλεμο στα βουνά και στα φαράγγια της περιοχής όπως έλεγαν και οι Σφακιανοί.
Τα ερωτηματικά ύστερα από αρκετό ψάξιμο παρέμειναν. Ο Χατζημιχάλης μόνο άκαπνος δεν ήταν και η ήττα στο Φάληρο με τον Καραϊσκάκη θα πρέπει να τον είχε διδάξει κάτι σε σχέση με τις μάχες με τακτικό στρατό σε πεδιάδα.
Ισως δεν εμπιστευόταν τους Σφακιανούς ξενομερίτης γάρ και σαν αγύριστο κεφάλι δεν σήκωνε υποδείξεις
Ισως η παρέα με τον Φαβιέρο να τον επηρέασε σχετικά με τις στρατιωτικές τακτικές
Ισως υπερεκτίμησε τις δυνάμεις του και υποτίμησε τον Μουσταφά
Ισως πίστευε ότι με την στάση του αυτή και την παραμονή στο Φραγκοκάστελο θα επηρέαζε τους υπερήφανους Σφακιανούς να πάρους μέρος μαζικά στην επανάσταση πράγμα που συνέβη εν μέρει με την θυσία του.
Ισως όλα αυτά ίσως και τίποτα , ποιος ξέρει ?
Μπορει όπως φάνηκε και παραπάνω να την είχε την κουζουλάδα του που είπε ο γέρο Κρητικός αλλά χωρίς αυτήν την κουζουλάδα των οπλαρχηγών του ΄21 θα είμασταν άραγε ελεύθεροι σήμερα ?

ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ
ΕΝΑ ΤΟΠΙΚΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΘΡΥΛΟΣ

Κατά το τέλος του Μάη, μέχρι τις αρχές Ιουνίου, λίγα λεπτά πριν από την Ανατολή του ήλιου, που η πρωινή δροσιά και η ομίχλη δεν έχουν ακόμα διαλυθεί και υπάρχει στην ατμόσφαιρα απόλυτη νηνεμία, παρουσιάζεται στη θέση Θυμέ Κάμπος πάνω από την ερειπωμένη εκεί κοντά Μονή του Αγίου Χαραλάμπους, να κινείται προς τη θάλασσα, ένα περίεργο φαινόμενο. Στρατιά ολόκληρη από ανθρώπινες σκιές με αστραφτερές πανοπλίες (στρατιωτών , πεζών και ιππέων) να προελαύνουν προς την θάλασσα, πάνω από το Φραγκοκάστελλο.
Λέγεται ότι είναι ο Χατζής-Μιχάλης με τους καβαλάρηδες του, που πολεμούν πάλι τους Τούρκους…..
Τους σκιώδεις αυτούς μαχητές ο λαός ονομάζει <<Δροσουλίτες>>, γιατί μόνο με τη δροσιά της αυγής κάνουν την εμφανισή τους. Η διάρκεια του φαινομένου κρατά 8-10 λεπτά και κατόπιν εξαφανίζεται με την εμφάνιση των πρώτων ακτίνων του Ήλιου. Για να το δεις όμως πρέπει να είσαι στην πεδιάδα και όχι στα γύρω υψώματα.

Δόθηκαν πολλές εξηγήσεις από ειδικούς επιστήμονες, αλλά κανείς από τους ντόπιους δεν αμφιβάλλει ότι οι σκιές είναι του Νταλιάνη με τους άντρες του, που έγινε θρύλος και μπήκε στην ιστορία. Η λαϊκή πίστη θεωρεί ότι οι σκιές ανήκουν στους άνδρες του Ηπειρώτικου εθελοντικού σώματος, που σκοτώθηκαν στην πεδιάδα του Φραγκοκάστελλου τον Μάιο του 1828, έχοντας αρχηγό τον Ηπειρώτη Χατζημιχάλη Νταλιάνη.Σαυτό το σημείο, οι Ηπειρώτες συγκρούστηκαν με τους Τούρκους, χωρίς να ακούσουν του Σφακιανούς που τους υπέδειξαν ότι ο χώρος δεν προσφερόταν για άμυνα Τους έχει γίνει ακλόνητη πίστη ότι οι Δροσουλίτες, είναι οι ψυχές των 305 σκοτωμένων ανδρών που τα κορμιά τους έμειναν άταφα. Κι έρχονται κάθε χρόνο στην επέτειο της μάχης, με την προϋπόθεση ότι οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν. Άρχισαν λένε να παρουσιάζονται μετά τον θάνατο Νταλίανη.

Μεταξύ αυτών που είχαν την τύχη να δουν το φαντασμαγορικό αυτό φαινόμενο, ήταν και ο Μανούσος Κούνδουρος. Το φαινόμενο αυτό παρακολούθησε το 1928 και ο δισεγγονός του Χατζή-Μιχάλη, στρατηγός Χρήστος Χατζημιχάλης, ο οποίος έκαμε και σχετική αναφορά και την έδωσε στον πρόεδρο της εταιρείας Ψυχικών Ερευνών, Άγγελο Τανάγρα, που συνοδευόταν και με ένα σχεδιάγραμμα της πορείας των Δροσουλιτών. Λέγεται ότι το 1890 ένα απόσπασμα Τούρκων και αργότερα πάλι Γερμανών που βρισκόταν εκεί, ξεσηκώθηκε όταν είδε τους Δροσουλίτες, γιατί νόμισε ότι είναι αντάρτες ή ότι είχε γίνει απόβαση και τους έβαλε με το πολυβόλο. Ειδοποίησαν μάλιστα και το αρχηγείο Χανίων, το οποίο και έστειλε 3 ανώτερους αξιωματικούς. Έκαμαν ανακρίσεις και όταν διαπίστωσαν ότι πράγματι πρόκειται για ένα σπάνιο φυσικό φαινόμενο, σιωπήσανε.
Οι επιστήμονες κατατάσσουν τους Δροσουλίτες στα φαινόμενα του <<ανώτερου αντικατοπτρισμού>> και υποθέτουν ότι οι σκιές ανήκουν σε στρατιώτες που γυμνάζονται στις ακτές της Λιβύης, νότια των Σφακίων.Μαρτυρίες για ανάλογα φαινόμενα δεν λείπουν και από άλλους τόπους και εποχές ανεξάρτητα από τις αιτίες δημιουργίας τους, οι οποίες κάποτε μπορεί να είναι καθαρά ψυχολογικές. Είναι γνωστή π.χ. η είδηση ότι στην αρχαιότητα , στην ναυμαχία της Σαλαμίνας αφού προηγήθηκε ένα <<φως μέγα>>, παρουσιάστηκαν <<φαντάσματα και είδωλα (…) ενόπλων ανδρών απ΄ Αιγίνης τας χείρας ανεχ’όντων προ των ελληνικών τριηρών>>. Η είδηση υπάρχει ήδη στον Ηρόδοτο, 8.64).
Η εταιρεία Ψυχικών Ερευνών αποδίδει το καταπληκτικό αυτό φαινόμενο σε δύο περιπτώσεις : ή ότι ο τόπος είναι στοιχειωμένος ή στον αντικατοπτρισμό από την Λιβύη. Όμως όπως είναι επιστημονικά εξακριβωμένο, αντικατοπτρισμός δεν μπορεί να γίνει, όταν η απόσταση είναι πάνω από 40 μίλια. Και η Λιβύη είναι πολλές εκατοντάδες μίλια μακριά από την Κρήτη. Κι ακόμα, οι σημερινοί στρατιώτες δεν φορούν τις φορεσιές , με τις οποίες παρουσιάζονται οι Δροσουλίτες.
Είναι λοιπόν λένε ένα φαινόμενο που η επιστήμη αδυνατεί να εξηγήσει. Το μυστήριο λένε ίσως λυθεί οριστικά, μόνο αν φωτογραφηθεί το φαινόμενο με ειδικά υπερ-ευαίσθητα φιλμ, τα οποία φωτογραφίζουν περισσότερο, απ΄ ότι το ανθρώπινο μάτι βλέπει.
Μια ακόμη απόδειξη για την αλήθεια του φαινομένου είναι και το παρακάτω ποίημα.
<<…..Μ΄ ακόμη και το σήμερο, στις δεκαφτά του Μάη
ούλο τα΄ ασκέρι φαίνεται με τον Χατζημιχάλη.
Και πολεμούν στα σύννεφα κι ακούγοντ΄ οι μπουρμπάδες.
Φωνές και αλογοπεταλιές στου Καστελλιού τσι μπάντες.
Ούλ΄ οι γι-αλαφρόστρατοι, θωρούν τσι και τρομάζουν,
μα κείνοι -Θεός σχωρέσει των- κανένα δεν πειράζουν……..
Άραγες κι είντα θέλουσι κι είντα μασέ θυμίζουν;
Αυτούς που σφάχτηκαν εκειά και τα βουνά ραϊζουν……>>
Όλα τα προηγούμενα έχουν γραφτεί κατά καιρούς σε διάφορα έντυπα και επαναλαμβάνονται σχεδόν κάθε χρόνο προσθέτοντας η αφαιρώντας ο κάθε ορθογράφος ότι κρίνει αναγκαίο.
Διαβάζοντας και εγώ αυτά τα κείμενα, αποφάσισα πριν 3 χρόνια να επισκεφθώ το Φραγκοκάστελλο μια νύχτα Παρασκευής αρχές Ιουνίου. Παρατήρησα τα επόμενα, λύνοντας ταυτόχρονα και το μυστήριο, αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι ήμουν πολύ τυχερός όταν έκανα επιλογή του σημείου παρατήρησης, όπου και στρατοπέδευσα, φεύγοντας μετά την ανατολή του Ηλίου.
Από τέλος Μαΐου μέχρι το πρώτο πενθήμερο Ιουνίου η θέση του Ήλιου, λόγω της εκλειπτικής τροχιάς της Γης γύρω από αυτόν και της θέσης του άξονα αυτής σε σχέση με τις οροσειρές στο Φραγκοκάστελλο, είναι τέτοια ώστε να έχομε την καταλληλότερη γωνία των από διάθλαση προερχομένων ακτίνων του Ήλιου για ένα 10λεπτο περίπου, το πρωί , με το έναντι των οροσειρών και πάνω από το κάστρο σχηματιζόμενο νέφος της πρωινής δροσούλας, η οποία προκαλεί διάθλαση, μικρά ανάλυση του φωτός, πολλαπλή ανάκλαση, διάθλαση και αλλαγή στη διεύθυνση διάδοσης αυτού. Ένα φαινόμενο όμοιο της δημιουργίας του Ουράνιου τόξου.
Κατά το δεκάλεπτο αυτό όταν υπάρχει υψηλή υγρασία και άπνοια , λόγω της τοπικής ιδιομορφίας των δεκάδων λοφίσκων στην κορυφή των δυο παράλληλων στην παραλία οροσειρών και λόγω του ότι ο Ήλιος για δέκα λεπτά δεν ανυψώνεται αλλά κινείται ελάχιστα χαμηλότερα των κορυφών και φαινομενικά από την Χώρα Σφακιών προς τη Σκαλωτή,. οι πολλές κορυφές των παράλληλων αυτών οροσειρών και λόγω της ιδιομορφίας των βράχων διακόπτουν την ευθύγραμμο κίνηση του φωτός προς το νέφος της δροσούλας. Με την φαινομενικά οριζόντια όμως κίνηση του Ήλιου πίσω από τις κορυφογραμμές παρουσιάζεται αντίθετης φοράς κίνηση των σκιών πάνω στο νέφος της δροσούλας, ακριβώς την κίνηση που έχουν περιγράψει οι κατά καιρούς διάφοροι παρατηρητές. Δηλαδή από την εκκλησία του Αγ. Χαραλάμπους προς τη θάλασσα ή από το Φαραγκοκάστελλο προς την Χώρα Σφακίων. Το φαινόμενο από επιστημονικής πλευράς , όσον αφορά την ανάλυση του μέσα από την αστρονομία και την οπτική, είναι αρκετά πολύπλοκο στην μαθηματική διατύπωση του. Αρκετά απλό όμως, στους γνωρίζοντες φυσική, από θεωρητικής πλευράς. Ελπίζω το Πανεπιστήμιο Κρήτης με το άριστα στελεχωμένο τμήμα φυσικής που διαθέτει να διατυπώσει με μαθηματική ακρίβεια και ανάλυση το πολυσύνθετο αυτό τοπικό φαινόμενο. Βασική προϋπόθεση, η επίσκεψη πριν την ανατολή του Ηλίου στο μέρος αυτό, για την παρατήρηση αυτής και μόνο της ανατολής του Ήλιου, τις ημερομηνίες <<που έχουν επιλέξει να παρουσιάζονται οι Δροσουλίτες>>..
Το φαινόμενο όμως αυτό δύναται να παρουσιαστεί σε οποιονδήποτε τόπο και σε οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, εφόσον υπάρχουν σε δεδομένο χρονικό διάστημα οι συνθήκες της περίπτωσης Φραγκοκάστελλου. Ίσως όσα λέγονται για παρατήρηση τέτοιου φαινομένου στη Μεσσαρά Ηρακλείου να έχουν συμβεί όπως στο Φραγκοκάστελλο, μιας και τα ανατολικά αυτής βουνά και οι λόφοι, διαθέτουν αρκετές κορυφές και προεξοχές βράχων που είναι δυνατόν να δημιουργήσουν μια τέτοια κίνηση σκιών στο νέφος της πρωινής δροσούλας, όταν η προσπίπτουσα ακτινοβολία έχει την κατάλληλη γωνία σε σχέση με το νέφος και σε σχέση με τον παρατηρητή. Μικρότερη όμως πιθανότητα παρουσιάζει, να έγινε, αυτό που είπε ο Άγγελος Τανάγρας για φαινόμενο παρόμοιο στο Σταυρωμένο Ρεθύμνου, διότι η περιοχή διαθέτει ελάχιστες προϋποθέσεις για την δημιουργία του φαινομένου.
Το φαινόμενο γίνεται ορατό όταν ο παρατηρητής βρίσκεται μεταξύ οροσειράς και Φραγκοκάστελου. Κοιτάζει δηλαδή από τους πρόποδες της οροσειράς προς την θάλασσα. Μεταξύ Ήλιου και νέφους υδρατμών. Και συνήθως όταν ο οφθαλμός του παρατηρητή βρίσκεται στην κορυφή νοητού κώνου απόπου βλέπει την διαθλόμενη ακτινοβολία υπό γωνία 40 (ιώδη) έως 42 μοιρών (ερυθρά).
Όλα αυτά είναι κάπως παράξενα, διότι σχεδόν όλοι οι επισκέπτες θα περίμεναν το Ήλιο να ανατέλλει σε εκείνο το μέρος από το αντίθετο σημείο. Αυτό μάλλον δημιούργησε τους διάφορους θρύλους και το δυσερμήνευτο των γεγονότων.

Βιβλιογραφία
εγκ. Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα
εγκ. Νέα Δομή
Ιστορικοί τόποι της Κρήτης (Β.Χαρωνίτη-Α.Δρουδάκη)
Κυματική (Κουγιουμζελη-Περιστεράκη)
Θερμότης-Οπτική (Αλκιν. Μάζη)
Προβλήματα Φυσικής (Θερμότης-Οπτική)(Αλκιν. Μάζη)
Μηχανική-Ακουστική-Θερμότης (Κ.Δ.Αλεξόπουλου- Γ.Δ.Μπίλλη)
Αντώνης Θωμά Βασιλάκης
iansta

ΠΗΓΗ ΟΜΑΔΑ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ

Όταν οι Θεοί στεφάνωναν τους ανθρώπους

Σάββατο, 29, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Science Illustrated Web TV
Για περισσότερους από 10 αιώνες, οι ιεροί αγώνες αποτελούσαν το πάθος για τους αρχαίους Έλληνες. Εν μέσω του καλοκαιριού συνέρρεαν απ’ όλες τις πόλεις στους μεγάλους ιερούς τόπους της Ολυμπίας, των Δελφών και της Νεμέας. Έρχονταν για να τιμήσουν τους Θεούς και να επευφημήσουν τους ήρωές τους. Σε στάδια, ιπποδρόμεια και θέατρα. Οι αθλητές συναγωνίζονταν σε αγώνες δρόομου, πάλης και ρίψης, μερικοί από τους οποίους διεξάγονται ακόμη και σήμερα. Η ανταμοιβή των Θεών για την πολυπόθητη νίκη ήταν η Αθανασία.



Αρχική

Πες το ψέματα: 5 «ιστορικές» απάτες

Παρασκευή, 28, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Ο νομπελίστας Γάλλος συγγραφέας Albert Camus είχε πει κάποτε ότι «Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να ζει χωρίς να λέει ψέματα». Ρίχνοντας μια πρόχειρη ματιά στην Ιστορία (σύγχρονη και παλαιότερη) όμως, συνειδητοποιούμε ότι σύμφωνα με την διάσημη ρήση του Camus, δεν είναι λίγοι εκείνοι που επέλεξαν εν πλήρη γνώση τους και κάτω από διαφορετικές συνθήκες ο καθένας να παραμείνουν… υπόδουλοι στο ψέμα.

Όπως είχε αναφέρει άλλωστε χαρακτηριστικά ο Ουμπέρτο Έκο σε παλαιότερη συνέντευξή του: «Πολλές φορές η Ιστορία παράγεται από ψέματα. Είναι ψέματα «θετικά» όπως στην περίπτωση της λεγόμενης Επιστολής του πατρός Ιωάννη που τον 12ο αιώνα έσπρωξε τη Δύση (τον Μάρκο Πόλο και άλλους) στην εξερεύνηση της Ανατολής, και «αρνητικά» ψέματα όπως στην περίπτωση των πλαστών «Πρωτόκολλων» που έμμεσα συνέβαλαν στο να γίνει το Ολοκαύτωμα».

Από τον δούρειο Ίππο του Οδυσσέα και το «ροζ» σκάνδαλο του Κλίντον, μέχρι τα σενάρια για αφανισμό της ανθρωπότητας και την κατά Orson Welles… εξωγήινη επίθεση στον πλανήτη Γη, ιδού μερικά από τα μεγαλύτερα ψέματα στην Ιστορία.

Δούρειος Ίππος: Greeks do it better
Πιθανώς το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ψέματος (ή καλύτερα εξαπάτησης) στην Ιστορία. Το «διάσημο» ξύλινο άλογο, το όνομα του οποίου υποδηλώνει σήμερα την είσοδο με τέχνασμα, δόλο και πονηρία αποτέλεσε δημιουργία των Αχαιών, οι οποίοι καθώς προετοιμάζονταν να αλώσουν την Τροία ετοίμασαν ένα ξύλινο άλογο πάνω στο οποίο χάραξαν την επιγραφή « Έλληνες, Αθηνά χαριστήριον». Έχοντας επικεφαλής τον Οδυσσέα, οι πιο γενναίοι από τους Αχαιούς κρύφτηκαν μέσα στην κοιλιά του αλόγου, ενώ οι υπόλοιποι κατάφεραν να πείσουν τους Τρώες ότι το άλογο ήταν ένα «δώρο ειρήνης». Εκείνοι το δέχτηκαν μετά χαράς μέσα στα τείχη της πόλης τους, υπογράφοντας την θανατική τους καταδίκη. Το ίδιο βράδυ και ενώ οι Τρώες κοιμόντουσαν, ο Οδυσσέας και η παρέα του βγήκαν από το άλογο, άνοιξαν τις πύλες της Τροίας στους υπόλοιπους και ακολούθησε μακελειό.

Ο Όμηρος στην «Ιλιάδα» και ο ο Βιργίλιος στο έπος της Αινειάδας κάνουν σαφείς αναφορές στον Δούρειο Ίππο, γεγονός που κατατάσσει ανεπίσημα το τέχνασμα των Αχαιών σε ένα από τα… αρχαιότερα ψέματα της Ιστορίας.

Ο άνθρωπος του Piltdown
Μετά την δημοσίευση της επαναστατικής «Θεωρίας της εξέλιξης» από τον Δαρβίνο το 1859, οι επιστήμονες σπαζοκεφάλιαζαν για χρόνια έτσι ώστε να βρουν τον «χαμένο κρίκο» στην ανθρώπινη εξέλιξη και να γεμίσουν τα κενά που είχαν δημιουργηθεί. Όταν το 1915 βρέθηκε στο Piltdown της Αγλλίας, το απολίθωμα ενός ανθρώπινου σκελετού όλοι πίστεψαν πως βρέθηκαν κοντά σε μία σημαντικότατη ανακάλυψη. Το πλάσμα με το όνομα «Eoanthropus dawsoni», το οποίο πήρε το όνομά του από τον συλλέκτη απολιθωμάτων Charles Dawson ο οποίος και το «ανακάλυψε», είχε όλο το… πακέτο: το μεγάλο κρανίο του έμοιαζε με το αντίστοιχο ανθρώπινο και ο σιαγόνας του έμοιαζε με αυτόν του πιθήκου.

Μία από τις «μεγαλύτερες ανακαλύψεις του 20ου αιώνα» όπως χαρακτηρίστηκε όμως, κατέληξε σαράντα χρόνια μετά σε φιάσκο. Το 1953, ο Δρ Joseph Weiner, εφαρμόζοντας μια σειρά τεχνικών, κατάφερε να αποδείξει, πως το απολίθωμα ήταν ψεύτικο, καθώς είχαν χρησιμοποιηθεί κανονικά ανθρώπινα κόκαλα προκειμένου να παραπλανηθεί η κοινή γνώμη. Ο πραγματικός ένοχος πίσω από αυτή την… ανθρωπολογική φάρσα παραμένει άγνωστος. Στην λίστα των υπόπτων πάντως, συμπεριλήφθηκαν ο συλλέκτης Charles Dawson, ο διαπρεπής παλαιοντολόγος του Βρεταννικού Μουσείου, Arthur Smith Woodward, o νεαρός Ιησουίτης ιερέας Pierre Teilhard de Chardin που είχε αναμειχθεί στις ανασκαφικές εργασίες και ο συγγραφέας του Σέρλοκ Χόλμς Arthur Conan Doyle.

Οι Αρειανοί επιτίθενται!
Μπορεί να μην συνέβη Πρωταπριλιά, αλλά το αστείο που σκέφτηκε, σκηνοθέτησε και ερμήνευσε ο διάσημος σκηνοθέτης και ηθοποιός Orson Welles συγκαταλέγεται με χαρακτηριστική άνεση στα μεγαλύτερα ψέματα της Ιστορίας. Στις 30 Οκτωβρίου του 1938, o Welles έχοντας την ιδιότητα του ραδιοφωνικού παραγωγού και εμπνευσμένος από το βιβλίο “The War of the Worlds”, σκηνοθέτησε στο… στούντιο μια φανταστική εισβολή Αρειανών στο Νιου Τζέρσι. Το πρόγραμμα διακοπτόταν συχνά με δήθεν έκτακτες ειδήσεις και το αποτέλεσμα;
Χιλιάδες κόσμος στην ανατολική ακτή πανικοβλήθηκε και κατέβηκε στους δρόμους ζητώντας καταφύγιο.

Αρκετοί μάλιστα έπαιρναν τηλέφωνο στην εκπομπή, μαρτυρώντας ότι βλέπουν τις αστραπές από τις μάχες με τους εξωγήινους ή ακόμα και ότι ήδη μυρίζουν τα δηλητηριώδη αέρια. Δεν είναι περίεργο γιατί μετά από αυτήν την εκπομπή οι πόρτες του Χόλυγουντ άνοιξαν διάπλατα για τον – άγνωστο τότε- Welles. Αποστολή εξετελέσθη.

Το ψέμα του Πλανητάρχη
Ήταν 19 Ιανουαρίου του 1998, όταν ξέσπασε το γνωστό σε όλους «Σκάνδαλο Λεβίνσκι». Όλα ξεκίνησαν με τις αποκαλύψεις μιας ιστοσελίδας, του Drudge Report, η οποία ανέφερε για φήμες περί σεξουαλικής σχέσης του πρώην πλανητάρχη Bill Clinton με μια νεαρή μαθητευόμενη, η οποία του έφερνε… πίτσες στο Οβάλ Γραφείο. Το ρεπορτάζ ανέφερε ότι η νεαρή Μόνικα είχε μιλήσει για τη σχέση της με τον Clinton στο FBI, ενώ η ίδια δεν είχε πει τίποτα. Οι ανώτεροί της προσπάθησαν να διακόψουν την σχέση τους το 1996, στέλνοντάς την στο Πεντάγωνο.

Μετά τις αποκαλύψεις, στις 26 Ιανουαρίου του 1998, ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ σε απευθείας τηλεοπτική συνέντευξη από τον Λευκό Οίκο αρνήθηκε ενόρκως ότι είχε οποιαδήποτε σεξουαλική σχέση με την Μόνικα, ενώ την ίδια χρονιά έγινε ο δεύτερος πρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ που κατηγορήθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων για ψευδορκία. Το 1999 ο Clinton αθωώθηκε από τη Γερουσία, αλλά θα μείνει για πάντα στην Ιστορία για την ψευδή του αυτή κατάθεση.

Ο «θανατηφόρος» ιός της χιλιετίας
Κατά καιρούς έχουν υπάρξει διάφορες προφητείες περί συντέλειας του κόσμου, αυτή όμως που έμεινε στην Ιστορία δεν είναι άλλη από το «Millenium Bug». Τι ήταν αυτό; Την δεκαετία του ΄70, μερικοί επιστήμονες ανακάλυψαν πως οι περισσότεροι υπολογιστές δεν θα μπορούσαν να ξεχωρίσουν τη διαφορά ανάμεσα στις χρονολογίες του 1900 και του 2000. Αποτέλεσμα της αρκετά «ανώδυνης» αυτής διαπίστωσης ήταν μια παγκόσμια φρενίτιδα που στηρίχτηκε σε θεωρίες του Χάους, τρελαμένους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εν ολίγοις την καταστροφή του πλανήτη Γη εν έτει 2000. Οι πωλήσεις όπλων αυξήθηκαν κατακόρυφα, βιβλία με συμβουλές επιβίωσης έγιναν «χρυσά», ενώ δεν ήταν λίγοι αυτοί που πέρασαν την Πρωτοχρονιά σε αυτοσχέδια… καταφύγια. Εν τέλει τίποτα από αυτά που υπαγόρευαν οι προφητείες δεν έγινε και η ανθρωπότητα έζησε καλά – και εμείς καλύτερα – περιμένοντας τις επόμενες ημερομηνίες του Χάους: το 2018, το 2060, το 2068 και φυσικά την 21η Δεκεμβρίου 2012.

Θεός φυλάξοι!


Αρχική

Πωλείται το παλιότερο αυτοκίνητο του κόσμου. (video)

Παρασκευή, 28, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Μπορεί να μην μοιάζει σαν τα αυτοκίνητα που έχουμε δει ως τώρα όμως το ατμοκίνητο De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos του 1884 είναι το παλαιότερο όχημα σε λειτουργία.
Το De Dion είναι 127 ετών (!!!) και ως τώρα είχε 4 ιδιοκτήτες. Έχει 2 ατμοκινητήρες και μπορούσε (στα νιάτα του) να κινηθεί με 60,8 χλμ με ένα ρεζερβουάρ νερού κάθε 32 χλμ.

Το όχημα, που έχει το παρατσούκλι «La Marquise» από τη μητέρα του κατασκευαστή του Κόμη Ντε Ντιόν, θα δημοπρατηθεί στην Vintage Motorcars of Hershey στις 7 Οκτωβρίου. Ο οίκος RM υπολογίζει την τιμή του στα 2 με 2.500.000 δολάρια ( ή 1.486.000 με 1.859.000 € )


Στα μέσα του 19ου αιώνα ο ατμός αποτέλεσε την κινητήριο δύναμη της βιομηχανικής επανάστασης. Μερικές δεκαετίες αργότερα και συγκεκριμένα το 1884, ο ατμός έδωσε “ζωή” στο πρώτο αυτοκινούμενο όχημα.

Δημιούργημα τριών Γάλλων (De Dion, Bouton και Trepardoux), η “La Marquise” όπως χαρακτηριστικά ονομάστηκε, διέθετε δύο κινητήρες ατμού, πηδάλια στη θέση των σύγχρονων χειριστηρίων, τέσσερις θέσεις και μία δεξαμενή νερού χωρητικότητας 151 λίτρων.

Με αυτονομία 32 χιλιομέτρων και τη δυνατότητα καύσης κάρβουνου ή κοκ, η “La Marquise” πρόλαβε τις εξελίξεις και συγκεκριμένα τις προσπάθειες εξέλιξης ενός αυτοκινήτου με μοτέρ εσωτερικής καύσης από τους Benz και Daimler.

Χαρακτηριστικό των δυνατοτήτων του ατμοκίνητου οχήματος ήταν η τελική ταχύτητα που ανέπτυξε στον πρώτο “αγώνα αυτοκινήτων” που πραγματοποιήθηκε το 1887.

Με μοναδική συμμετοχή του αγώνα την “La Marquise”, ο Bouton ξεπέρασε την τελική ταχύτητα των 60 χλμ./ώρα, καλύπτοντας την απόσταση Παρίσι-Βερσαλλίες με μέση ταχύτητα 26 χλμ./ώρα.

Την επόμενη χρονιά το εύθραυστο ρεκόρ του Bouton καταρρίφθηκε από τον ίδιο τον De Dion, που κάλυψε την ίδια απόσταση με μέση ταχύτητα 29 χλμ./ώρα, ενώ από το 1886 είχαν ήδη “κυκλοφορήσει” τόσο οι μπροσούρες του αυτοκινήτου όσο και οι διαφημιστικές καταχωρήσεις.

Το 1889 η τιμή των τρίκυκλων εκδόσεών του ξεκινούσε από τα 2.800 γαλλικά φράγκα (περίπου 400 ευρώ σήμερα) και των τετράτροχων εκδόσεων από τα 4.400 γαλλικά φράγκα (περίπου 830 ευρώ).

Για να έχετε μια αίσθηση των αμοιβών της εποχής, το ημερομίσθιο ενός Γάλλου εργάτη δεν ξεπερνούσε τα πέντε φράγκα.

Το αποτέλεσμα ήταν να παραχθούν μόλις 30 ατμοκίνητες De Dion Bouton et Trepardoux, εκ των οποίων οι 20 ήταν τρίτροχες και οι υπόλοιπες τετράτροχες ή ακόμη και εξάτροχες.

Μετά το 1893 και τη διάδοση της χρήσης των υγρών καυσίμων, ο Trepardoux εγκατέλειψε την αυτοκινητοβιομηχανία επιστρέφοντας στην κατασκευή παιχνιδιών, ενώ ο De Dion, αν και αρχικώς αφοσιώθηκε στην κατασκευή ατμοκίνητων φορτηγών, στη συνέχεια ασχολήθηκε με τα βενζινοκίνητα οχήματα.

Η κατασκευασμένη το 1884 “La Marquise” πωλήθηκε από τον De Dion το 1906 σε έναν αξιωματικό του γαλλικού στρατού, στην οικογένεια του οποίου παρέμεινε περισσότερα από 80 χρόνια.

Το 1987 το ατμοκίνητο τετράτροχο άλλαξε για δεύτερη φορά χέρια, όντας ουσιαστικά μη λειτουργικό μετά από μία αποτυχημένη προσπάθεια ανακατασκευής από τoν Doriol, τον δεύτερο ιδιοκτήτη του.

Περισσότερα από 20.000 δολάρια ξοδεύτηκαν ώστε η “La Marquise” να επανέλθει στην αρχική της κατάσταση αλλά και να γίνουν κάποιες βασικές τροποποιήσεις, όπως η αντικατάσταση του ξύλινου δαπέδου και των σιδερένιων τροχών.

Η επιστροφή της στους δρόμους και στους αγώνες συνοδεύτηκε από μία νέα σειρά διακρίσεων, μέχρι η δημοπρασία της RM Auctions, που πραγματοποιήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2011 στην Πενσυλβάνια των ΗΠΑ, να την οδηγήσει στον επόμενο ιδιοκτήτη της ο οποίος δαπάνησε για την απόκτησή της 4,6 εκατομμύρια δολάρια.

Κατηγορίες:Ιστορία, Τεχνολογία

Οι μύθοι και η ιστορία της αρχαίας Απτέρας

Τρίτη, 18, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Εδώ έγινε ο μυθικός αγώνας μεταξύ των Μουσών και των Σειρήνων, κατά τον οποίο ηττήθηκαν οι Σειρήνες, πέταξαν τα φτερά τους (έμειναν άπτερες), έγιναν λευκές και έπεσαν στη θάλασσα…

Αρχική

Κατηγορίες:Ελλάδα, Ιστορία

Ανέκδοτα και Διδάγματα των αρχαίων Ελλήνων

Τρίτη, 11, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Ο φιλόσοφος Αντισθένης συμβούλευε τους Αθηναίους να ανακηρύξουν με την ψήφο τους τα γαϊδούρια σε άλογα. Και όταν του είπαν ότι κάτι τέτοιο είναι έξω από κάθε λογική, ο Αντισθένης παρατήρησησε:
“Μήπως και στρατηγούς δεν αναδεικνύετε άντρες απλώς με την ψήφο σας και χωρίς να έχουν πάρει καμία απολύτως εκπαίδευση;

Ο Διογένης ζητούσε ελεημοσύνη από ένα άγαλμα. Όταν τον ρώτησαν γιατί κάνει κάτι τέτοιο, απάντησε:
“Εξασκούμαι στο να μην απογοητεύομαι από την αναισθησία των ανθρώπων.”

Ένας μοχθηρός άνθρωπος ήθελε να φυλάξει το σπίτι του από κάθε κακό. Έβαλε στην πόρτα μια επιγραφή που έλεγε:
“Κανένα κακό να μη μπει στο σπίτι αυτό”.
Ο Διογένης διάβασε την επιγραφή και απόρησε:
“Μα ο ιδιοκτήτης του σπιτιού από που θα μπει; “

Ο Μ.Αλέξανδρος έστειλε στον Φωκίωνα 100 τάλαντα. Ο αθηναίος πολιτικός ρώτησε τους ανθρώπους που του έφεραν το μεγάλο αυτό ποσό:
“Γιατί ο Αλέξανδρος διάλεξε εμένα απ’ όλους τους Αθηναίους για να μου χαρίσει 100 τάλαντα; “
Οι απεσταλμένοι απάντησαν:
“Γιατί μόνο εσένα θεωρεί έντιμο άνθρωπο”
Ο Φωκίωνας αρνήθηκε το δώρο λέγοντας:
“Ας μ’αφήσει λοιπόν και να είμαι και να φαίνομαι έντιμος”.

Παρακινούσαν τον Φίλιππο της Μακεδονίας να εξορίσει κάποιον που τον κακολογούσε. Ο Φίλιππος απάντησε:
“Δεν είστε καλά! Θέλετε να τον στείλω να με κατηγορεί και σ’άλλα μέρη; “

Είπαν στον Σωκράτη ότι κάποιος έλεγε άσχημα λόγια γι’αυτόν. Ο Σωκράτης απάντησε:
“Καθόλου παράδοξο. Ποτέ του δεν έμαθε να λέει καλά λόγια”.

Πληροφορήθηκε ο Αριστοτέλης από κάποιον ότι μερικοί τον έβριζαν. Ο φιλόσοφος απάντησε:
“Καθόλου δεν με νοιάζει. Όταν είμαι απών, δέχομαι ακόμα και να με μαστιγώνουν”.

Επέστρεφε ο Διογένης από τους Ολυμπιακούς αγώνες και ένας τον ρώτησε, αν ήταν εκεί πολύς κόσμος. Ο Διογένης αποκρίθηκε:
“Κοσμος υπήρχε πολύς, άνθρωποι όμως λίγοι”

Ρώτησαν τον φιλόσοφο Στίλπωνα, αν υπάρχει κάτι πιο ψυχρό από ένα άγαλμα.
“Ναι” είπε, “ένας αναίσθητος άνθρωπος”.

Ένα φίδι τυλίχθηκε γύρω από το κλειδί μιας πόρτας. Οι μάντεις χαρακτήρισαν το γεγονός θαύμα. Ο Λεωτυχίδης όμως, βασιλιάς της Σπάρτης, θεώρησε αδικαιολόγητο τον χαρακτηρισμό.
“Για μένα θαύμα θα ήταν”, είπε “αν τυλιγόταν το κλειδί γύρω από το φίδι και όχι το φίδι γύρω από το κλείδι”.

Κάποτε ο Διογένης είδε μια γυναίκα να σκύβει πάρα πολύ μπροστά στα αγάλματα των θεών. Θέλοντας να την απαλλάξει από την θρησκοληψία, την πλησίασε και της είπε:
“Μη σκύβεις τόσο πολύ κυρά μου, γιατί κάποτε ο θεός θα σταθεί πίσω σου και θα δει άσχημα πράγματα”.

Ο φιλόσοφος Στίλπωνας κλήθηκε στον Άρειο Πάγο για να βεβαιώσει αν πραγματικά είπε ότι η Αθηνά δεν είναι θεός..
“Και βέβαια δεν είναι θεός, θεά είναι, αφού είναι γυναίκα” είπε.
Όταν το άκουσε ο Θεόδωρος, ο λεγόμενος “άθεος”, τον ειρωνεύτηκε λέγοντας:
“Απο πού το γνώριζε ο Στίλπωνας; Ή μήπως σήκωσε τον χιτώνα της Αθηνάς και είδε τον κήπο της; “

Έδειξαν στον Διαγόρα τον “άθεο” τα πολλά αφιερώματα ανθρώπων που είχαν σωθεί από ναυάγια με τη βοήθεια των θεών. Ο Διαγόρας απάντησε:
“Αν οι θεοί φρόντιζαν να σώσουν και όσους πνίγηκαν, τότε θα βλέπατε πολύ περισσότερα αφιερώματα”.

Όταν ο Διογένης είδε έναν νεαρό να φιλοσοφεί του είπε:
“Σου αξίζει έπαινος νεαρέ, γιατί στρέφεις το ενδιαφέρον των εραστών από την ομορφιά του σώματος στην ομορφιά της ψυχής σου”

Ένας φτωχός πλησίασε τον Σωκράτη και του είπε:
“Θέλω να γίνω μαθητής σου, αλλά δεν έχω τίποτε, το μόνο που μπορώ να σου προσφέρω είναι ο εαυτός μου”
Ο Σωκράτης του απαντά:
“Δεν καταλαβαίνεις λοιπόν ότι μου δίνεις το πιο σπουδαίο πράγμα;”

Ένας πατέρας ζήτησε από τον Αρίστιππο να διδάξει τον γιό του. Ο φιλόσοφος ζήτησε ως αμοιβή 500 δραχμές. Ο πατέρας θεώρησε υπερβολικό το ποσό.
“Με τόσα χρήματα”, είπε,”θα μπορούσα να αγοράσω ένα ζώο”.
“Αγόρασε”, είπε ο Αρίστιππος, “κι έτσι θα έχεις δύο”.

Προσπαθούσε ο Ζήνων ο Ελεάτης να αποδείξει στον Αντισθένη με περίπλοκα και σοφιστικά επιχειρήματα ότι δεν υπάρχει κίνηση. Ο Αντισθένης άρχισε να βαδίζει, ενώ συγχρόνως ρωτούσε τον Ζήνωνα:
“Δεν νομίζεις ότι τα γεγονότα είναι πιο ισχυρά από τα επιχειρήματά σου;”

Υπερηφανευόταν κάποιος σε μια παρέα και έλεγε ότι είχε πάρος μέρος σε πολλούς αγώνες σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας και είχε πραγματοποιήσει εξαιρετικές αθλητικές επιδόσεις. Στη Ρόδο μάλιστα είχε κάνει ένα μεγάλο άλμα που κανένας Ολυμπιονίκης δεν είχε κάνει ως τότε. Ένας από την παρέα του είπε:
“Κι εδώ Ρόδος είναι. Γιατί δεν κάνεις το άλμα σου;”

Ένας Αθηναίος ταξίδευε με πλοίο με πολλούς άλλους. Ξέσπασε όμως δυνατή τρικυμία και το πλοίο ανατράπηκε. Όλοι προσπαθούσαν να σωθούν κολυμπώντας, ο Αθηναίος όμως έχανε τον καιρό του καλώντας την θεά Αθηνά σε βοήθεια. Ένας από τους ναυαγούς, που κολυμπούσε κοντά του, του είπε:
“Φώναζε την Αθηνά, μα κούνα και τα χέρια σου”.

Όταν είδε ο Διογένης κρατικούς ταμίες να έχουν πιάσει κάποιον που είχε κλέψει ένα μπουκάλι, παρατήρησε:
“Οι μεγάλοι κλέφτες έχουν συλλάβει τον μικρό κλέφτη”

Ρώτησε κάποιος τον Διογένη ποιάς πόλης είναι πολίτης κι αυτός απάντησε:
“Είμαι πολίτης του κόσμου”

Η Ξανθίππη λέει στον Σωκράτη:
“Άδικα σε καταδίκασαν σε θάνατο”
Κι ο Σωκράτης:
“Αλίμονο κι αν η καταδίκη μου ήταν δίκαιη”

Ο Πλάτωνας επέπληξε κάποιον γιατί έπαιζε κύβους. Εκείνος δικαιολογήθηκε:
“Τα ποσά που παίζω στο παιχνίδι είναι ασήμαντα”
Ο Πλάτωνας του παρατήρησε:
“Η συνήθεια όμως να παίζεις δεν είναι καθόλου κάτι ασήμαντο”

Ρώτησαν τον Διογένη:
“Γιατί οι αθλητές είναι αναίσθητοι; “
Ο Διογένης τους έδωσε την εξήγηση:
“Γιατί τα σώματά τους ξαναφτιάχνονται με κρέατα χοιρινά και βοδινά”

Μια μέρα η Ξανθίππη έβαλε τις φωνές στον Σωκράτη και στην συνέχεια άδειασε πάνω του μια λεκάνη νερό. Ο Σωκράτης ατάραχος είπε:
“Η Ξανθίππη κάνει ό,τι και ο Δίας: πρώτα βροντά και ύστερα βρέχει”

Αρχαία Ελληνικά Ανέκδοτα,
Σωκράτης Γκίκας
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ

Πηγή: Ελληνικό αρχείο

Κατηγορίες:Έξυπνο, Ελλάδα, Ιστορία

Πώς φορολογούσαν οι Αρχαίοι;

Δευτέρα, 10, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Εάν οι αρχαίοι Αθηναίοι δεν ήταν μάστορες στην επιβολή και την είσπραξη φόρων, σήμερα ίσως να μην υπήρχε ο Παρθενώνας. Υπερβολή; Κι όμως, χάρη στο χαράτσι που πλήρωναν οι άλλες πόλεις κατά την Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία -ειδικότερα από το 454 π.Χ., το ένα εξηκοστό του ετήσιου φόρου πήγαινε υπέρ της… θεάς Αθηνάς- ο Περικλής εξοικονόμησε τα χρήματα για να χτιστεί ο περίφημος ναός.

Πριν από 2.500 χρόνια τα κρατικά ταμεία της Αθήνας ήταν γεμάτα, χωρίς τη βοήθεια των οικονομολόγων του Χάρβαρντ. Η οικονομική κρίση ήταν άγνωστη λέξη και το πλεόνασμα έφτανε σε τέτοιο ύψος που αν το είχε σήμερα ο Γ. Παπακωνσταντίνου θα έκλαιγε από χαρά. Και τότε όμως, χωρίς την πίεση των ευρωπαίων εταίρων, έμπαιναν φόροι με διάφορες ονομασίες, τακτικοί και έκτακτοι, άμεσοι και έμμεσοι, για δημόσια έργα, για στρατιωτικό εξοπλισμό, κ.λπ. Ουδείς διέφευγε. Πλήρωναν οι έχοντες και κατέχοντες, πλήρωναν όμως και οι μέτοικοι, οι ξένοι δηλαδή, πλήρωναν και οι πόρνες!

Οι αρχαίοι φόροι έμπαιναν με την έγκριση της Βουλής. Οσο για τη διαφάνεια, τα ονόματα όσων πλήρωναν αναγράφονταν στους φορολογικούς καταλόγους της εποχής, που βρίσκονταν σε κοινή θέα. Πάνω σε πέτρινες πλάκες και στήλες δηλαδή, σαν αυτές που υπάρχουν στο Επιγραφικό Μουσείο, ένα γνωστό-άγνωστο αλλά πολύ ενδιαφέρον μουσείο στην οδό Τοσίτσα 1, που αναδεικνύει και τεκμηριώνει κομμάτια της Ιστορίας.

Εκεί βρήκαμε τη μνημειώδη «Στήλη της εξηκοστής», έναν λίθινο φορολογικό κατάλογο ύψους 3,5 μέτρων όπου είναι καταγεγραμμένες κατά γεωγραφικές ενότητες οι καταβολές των συμμάχων της Α’ Αθηναϊκής Συμμαχίας την περίοδο 454/3-440/39 π.Χ., προκειμένου να υπάρχει μια «καβάντζα» για να αντιμετωπιστούν οι Πέρσες. Οι εισφορές ήταν ανάλογες με την οικονομική κατάσταση των 265 συμμάχων. Βλέπουμε δηλαδή από τους Ιωνες οι Κυμαίοι να πληρώνουν 12 τάλαντα (6.000 δραχμές) και οι Νισύριοι μόλις ένα, ενώ από τη Θράκη οι Μενδαίοι έδιναν εννέα τάλαντα και οι Θάσιοι 30!

«Εκτός από αυτόν τον τακτικό φόρο, από το 440 π.Χ. η Αθήνα επέβαλλε στους συμμάχους της και έκτακτη εφάπαξ εισφορά, τη λεγόμενη επιφορά», μας πληροφορεί η διευθύντρια του Επιγραφικού Μουσείου Μαρία Λαγογιάννη. «Η δε είσπραξη είχε ανατεθεί σε ειδικούς άρχοντες, τους Ελληνοταμίες».

Οπως αποδεικνύεται, οι αρχαίοι Αθηναίοι είχαν πολλά κόλπα για την είσπραξη των φόρων. Οταν οι άλλες πόλεις άρχισαν να διαμαρτύρονται ενόψει της Β’ Αθηναϊκής Συμμαχίας, οι Αθηναίοι τους υποσχέθηκαν ότι θα καταργήσουν τον συμμαχικό φόρο. Αυτό που έκαναν τελικά ήταν να του αλλάξουν όνομα και να τον πουν «σύνταξη».

Η κυρίαρχη αθηναϊκή πολιτεία είχε διάφορες πηγές για να γεμίζει το δημόσιο ταμείο. Υπήρχαν οι καταβολές για εκμίσθωση δημόσιας περιουσίας (κτήματα, οικοδομήματα ή τα μεταλλεία του Λαυρίου), υπήρχαν και οι δικαστικές καταβολές.

Κι άλλα τακτικά τέλη γέμιζαν τον κρατικό κορβανά: για να εισαχθούν και να εξαχθούν προϊόντα από τα αττικά λιμάνια (πεντηκοστή), ή για να εισαχθούν εμπορεύματα από τις πύλες της πόλης (διαπύλιον). Καμία εξαίρεση. Οι μέτοικοι έπρεπε να ανανεώνουν επί πληρωμή μία φορά το χρόνο την άδεια παραμονής τους στην Αθήνα (μετοίκιον), ενώ κατέβαλλαν και επιπρόσθετο τέλος για να έχουν το δικαίωμα να εργασθούν (ξενικόν). Οι δε οίκοι έδιναν τον… πορνικό φόρο.

Οι αμυντικές δαπάνες

Μέρος των κρατικών εσόδων πήγαινε για δημόσια έργα. Σε μια στήλη του μουσείου (432/1 π.Χ.) σώζονται δύο τροπολογίες σε ψήφισμα που σχετίζονται πιθανότατα με τη βελτίωση του συστήματος ύδρευσης της Αθήνας ή την κατασκευή και επισκευή των κρηνών. «Το έργο είχε προγραμματιστεί να γίνει ‘από ολιγίστων χρημάτων’, αλλά κατά προτεραιότητα», εξηγεί η Μ. Λαγογιάννη. «Η οικογένεια του Περικλή μάλλον προσφέρθηκε να καλύψει τη δαπάνη, αλλά η πόλη αποφάσισε τα χρήματα να δοθούν από τον φόρο των συμμαχικών πόλεων».

Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι φρόντιζαν, επίσης, να εξασφαλίσουν κονδύλια για την άμυνα. «Οι πιο εύποροι ήταν υποχρεωμένοι να αναλαμβάνουν την ‘τριηραρχία’, την ετήσια δαπάνη για εξοπλισμό ενός πολεμικού πλοίου και τη σίτιση των ναυτών, που καθορίζονταν σε μια δραχμή ανά ναύτη ημερησίως», συνεχίζει η διευθύντρια του μουσείου, το οποίο εκθέτει μια σχετική στήλη του 481/0 π.Χ.

 

 Χρειαζόταν τόλμη για να αρνηθεί κάποιος αυτό το σημαντικό έξοδο. Σε αυτή την περίπτωση έπρεπε να υποδείξει κάποιον άλλον, που θεωρούσε πιο πλούσιο, και να προτείνει αντίδοση. Να ανταλλάξει, δηλαδή, την περιουσία του με την περιουσία του πλουσιότερου. Αν ο άλλος πολίτης αρνιόταν, τότε η ανάθεση γινόταν από τα αρμόδια δικαστήρια.

Υποχρεωτική, αλλά ιδιαίτερα τιμητική ήταν και η χορηγία, η ανάληψη της δαπάνης για την προετοιμασία του χορού, τις θρησκευτικές εκδηλώσεις, τις παραστάσεις των δραματικών αγώνων. «Η χορηγία στοίχιζε 300-5.000 δρχ., όταν τον 5ο αιώνα ο ετήσιος μισθός της ιέρειας της Αθηνάς Νίκης ήταν 50 δρχ.», τονίζει η Μ. Λαγογιάννη, καθώς μας δείχνει μια στήλη του 313/2 π.Χ. Πρόκειται για τιμητικό ψήφισμα του Δήμου Αιξωνής (η σημερινή Γλυφάδα) για δύο χορηγούς, τον Αυτέα και τον Φιλοξενίδη, οι οποίοι «καλώς και φιλοτίμως εχορήγησαν».

Σαν να μην έφταναν και τότε τα τακτικά μέτρα, υπήρχαν και έκτακτα. Οπως η «επίδοσις» (σε χρήματα ή για την εκτέλεση συγκεκριμένου δημόσιου έργου) την οποία κατέβαλλαν οι πλούσιοι αλλά και οι μέτοικοι για την ενίσχυση της πόλης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Κι ακόμα η «εισφορά» σε περίοδο πολέμου για στρατιωτικές δαπάνες.

Κι αν κάποιος πιανόταν να φοροδιαφεύγει, ο νόμος ήταν αυστηρός, ακόμα και για τον φοροεισπράκτορα. Για του λόγου το αληθές, υπάρχει ένα ψήφισμα του 510 π.Χ. για τους αθηναίους κληρούχους στη Σαλαμίνα, οι οποίοι ήταν υποχρεωμένοι να καταβάλλουν φόρο, να εκτελούν τη στρατιωτική τους θητεία, ενώ δεν επιτρέπονταν να εκμισθώσουν τη γη που τους είχε παραχωρηθεί. Εάν τα παραβίαζαν, πλήρωναν πρόστιμο, το τριπλάσιο του μισθώματος, στο Δημόσιο.

schizas.com
Πηγή: ηλ.τα.

Κατηγορίες:Ελλάδα, Ιστορία

Αμυκλαι. Ο θρόνος του Απόλλωνα Το πανάρχαιο μυστηριακό κέντρο της αρχαίας Σπάρτης

Κυριακή, 9, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Ένας άγνωστος τόπος στους περισσότερους Έλληνες που απέχει περί τα πέντε χιλιόμετρα απ’ την σημερινή πόλη της Σπάρτης. Και όμως, πολύ πιθανών, ο ιερός χώρος των Αμυκλών να είναι ο πρώτος οργανωμένος μυητικός και λατρευτικός ιερός τόπος στον Ελλαδικό χώρο. Μας είναι άγνωστο πότε κατοικήθηκε, ακόμη και οι αρχαιολόγοι δίδουν μια κατά προσέγγιση χρονολογία, γύρω στο 8000 π.Χ., από τα τελευταία ευρήματα.

Με την πρώτη μυστηριακή λατρεία προς τον θεό Υάκινθο παρουσίασε μια εξαιρετική άνθηση στην εποχή της Μυκηναϊκής περιόδου και που ίσως να έγινε οι αιτία για την εμφάνιση των άλλων μυητικών ιερών κέντρων.

Κατά την προϊστορική αρχαιότητα οι Αμύκλες υπήρξαν σημαντικότατη εστία πολιτισμού και πανάρχαιο θρησκευτικό κέντρο. Λατρευτικός αρχικά ως ο τόπος του θεού Υάκινθου, η λατρεία και τα μυστήρια του οποίου καθιερώθηκαν ιδιαίτερα κατά τη μυκηναϊκή εποχή, οι Αμύκλες έγιναν αργότερα κραταιή έδρα του “νεήλυδος”, δηλαδή νιόφερτου στο λατρευτικό εκείνο τόπο Απόλλωνος, του Ολυμπίου Θεού των Δωριέων, που όμως δεν κατόρθωσε να εκτοπίσει εντελώς τις μυητικές τελετές και τη λατρεία της παλιάς θεότητας.

Όταν εγκαταστάθηκαν οι Δωριείς στη Σπάρτη, (σύμφωνα με την επικρατέστερη αρχαία παράδοση), δυσκολεύτηκαν πολύ να κυριαρχήσουν στις Αμύκλες και αρκετά αργά – στους αρχαϊκούς χρόνους – κατόρθωσαν να τις κυριεύσουν.

Από το όνομα της εορτής είναι φανερό ότι ο Υάκινθος ήταν προ-Μυκηναϊκός ήρωας που δίδαξε τα πρώτα μυστήρια και τον λάτρευαν σαν το θεό της βλαστήσεως μαζί με την αδελφή του Πολύβοια, όπου αργότερα ταυτίστηκαν μαζί τους η Μάνα-Δήμητρα με τη Κόρη-Περσεφόνη.

Κάθε χρόνο, με το τέλος της Άνοιξης κατά τον σπαρτιατικό μήνα Φλιάσιο -σελήνη Μαϊου-, ή στα μέσα του καλοκαιριού κατά τον μήνα Υακίνθιο -σελήνη Ιουλίου-, οι Λακεδαιμόνιοι εόρταζαν επί τρείς ημέρες στις Αμύκλες τα λεγόμενα «Υακίνθια» με εναγισμούς[1], μυήσεις και κοινά δείπνα προς τιμήν του πανέμορφου Υακίνθου, του Θνήσκοντος και Ανασταινομένου γονιμικού Θεού, υιού του Αμύκλα, που σκότωσε κατά λάθος ο θαυμαστής του θεός Απόλλων. Την πρώτη ημέρα των «Υακινθίων» προσφέρονταν μελαγχολικά θυσίες στους νεκρούς από αστεφάνωτους (σε ένδειξη πένθους) θρησκευτές και νεκρόδειπνα δίχως ψωμί, πίττες ή άλλα γλυκίσματα, ενώ γίνονταν επίσης και εναγισμοί, μυητικές τελετές προς τιμή του «ωραίου εφήβου» (Υακίνθου). Στις δύο επόμενες ημέρες η ατμόσφαιρα άλλαζε σε εορταστική, οι θρησκευτές στεφανώνονταν με κισσό και οι εορτασμοί έκλειναν με παιάνες, χορούς, πομπή, και, τέλος, με αρτοκλασία, θυσίες και συνεστιάσεις προς τιμή του «Καρνείου» Απόλλωνος στις οποίες καλούνταν να συμμετάσχουν και οι δούλοι και οι ξένοι. «Υακίνθια» εορτάζονταν επίσης και στο Άργος, τον Τάραντα, τη Θήρα, την Ανάφη, την Κυρήνη και την Κώ.

Κατά την αχαϊκή εποχή της Ελληνική Μυθολογία ιστορούσαν: ότι ο Υάκινθος ήταν ένας ωραιότατος νέος, υιός του βασιλέως των Αμυκλών, Αμύκλα, τον οποίον ηράσθησαν συγχρόνως ο Απόλλωνας και ο Ζέφυρος -σημ: το “ηράσθησαν” με την αρχαιοελληνική θεωρία του όρου, όχι σαρκικά-. Επειδή όμως ο Υάκινθος συμπάθησε τον Απόλλωνα, ο Ζέφυρος τον σκότωσε. Με πονηριά έστρεψε τον δίσκο που ο Απόλλωνας έριξε, όπου βρήκε τον Υάκινθο στο μέτωπο και τον άφησε νεκρό. Ο Απόλλωνας απαρηγόρητος για τον απροσδόκητο χαμό, έθαψε τον Υάκινθο κάτω από τον βωμό του στο τέμενος των Αμυκλών.

Αυτά βέβαια τα είπαν οι Αχαιοί όμως οι μεταγενέστεροι κάτοικοι των Αμυκλών Δωριείς, ταύτισαν ένα ακόμη μύθο με τον δικό τους ήρωα και θεό Ηρακλή για να συνεχίσουν τα μυστήρια.

Οι Δωριείς διατήρησαν τις εορταστικές εκδηλώσεις των Μυκηναίων και των Αχαιών καθώς έτσι συνεχίσθηκε ως τα ύστερα χρόνια της αρχαιότητας και η λατρεία του Υακίνθου πλάι στους Ηρακλή, Απόλλωνα.

Η πρώτη ημέρα των εορτών ήτο πένθιμη γιατί ήταν αφιερωμένη στο θάνατο του Υακίνθου και προσφέρονταν εναγισμοί. Από μία χάλκινη πόρτα που υπήρχε στον βωμό-τάφο, γίνονταν χοές για τον Υάκινθο. Το βράδυ μετά τους εναγισμούς, έτρωγαν μόνο τα φαγητά που επέτρεπε το ειδικό τυπικό της λατρείας (όχι ζυμωτά και ψωμί) ένα απλό κόσμιο δείπνο, μελαγχολικό, χωρίς άσματα και διασκεδάσεις. Παρουσιάζοντας έτσι συμβολικά την καλοκαιρινή φύση καθώς νεκρώνεται.

Σε περίπτωση πολέμου, η πόλη επεδίωκε εκεχειρία για να εορτάσει τα Υακίνθια. Στην εορτή του έτους 390 π.Χ. κατά τη διάρκεια του οποίου ο βασιλιάς Αγησίλαος ήταν μπλεγμένος στον Κορινθιακό πόλεμο και δεν μπορούσε να παρευρεθεί ο ίδιος, υποχρεώθηκε να δώσει άδεια στους οπλίτες του που κατάγονταν από τις Αμύκλες, ώστε να φύγουν από το Λέχαιο για τη Σπάρτη.

Στον κατάλογο των πλοίων της Ιλιάδας, οι Αμύκλες αναφέρονται ότι ανήκουν στο βασίλειο του Μενέλαου και που σύμφωνα με μυθική παράδοση ιδρύθηκαν από τον Αμύκλα το γιο του Λακεδαίμονα και της Σπάρτης.

Ο τόπος αυτός ήταν πλούσιος σε δέντρα και καρπούς και παρουσιάζει μακραίωνη ιστορία. Οι Αμύκλες υπήρξαν σημαντικό κέντρο αντίστασης κατά των Δωριέων κατακτητών. Επίσης διατήρησαν για μεγάλο διάστημα τη δική τους πολιτιστική φυσιογνωμία, χωρίς να υποταγούν στο αυστηρό δωρικό πνεύμα.

Οι Αμύκλες παρέμειναν έδρα μιας δυναστείας αχαϊκής καταγωγής, ανεξάρτητης από τους Ηρακλείδες της Σπάρτης ως τον πρώτο Μεσσηνιακό Πόλεμο, όπου αργότερα κατακτήθηκαν από τους Δωριείς και αποτέλεσαν πλέον έναν από τους συνοικισμούς της. Η ακρόπολη του Αμυκλαίου Απόλλωνος βρισκόταν πάνω στο σημερινό λόφο της Αγίας Κυριακής. Διακρίνονται ίχνη μόνο του ιερού (στο οποίο υπήρχαν στην αρχαιότητα πλούσια αναθήματα, όπως περιγράφει λεπτομερώς ο Παυσανίας) και λείψανα του περιβόλου του. Στο ιερό δέσποζε το κολοσσικό κιονόμορφο άγαλμα του Απόλλωνα, ύψους 13-14 μέτρων, επιβλητικό έργο τουΒαθυκλή από τη Μαγνησία της Μικράς Ασίας (τέλη 6ου αι. π.Χ.). Ως βάθρο του αγάλματος χρησίμευε ο τάφος-βωμός του Υακίνθου, προς τιμή του οποίου γιόρταζαν τα Υακίνθια, από τις σημαντικότερες μυστηριακές γιορτές στη θρησκευτική ζωή των Σπαρτιατών.

Νοτιότερα, στο μικρό λόφο Βαφειό, οι ανασκαφές αποκάλυψαν θολωτό τάφο Μυκηναϊκής Εποχής, με σημαντικά χρυσά και αργυρά κτερίσματα, μερικά από τα οποία στεγάζονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, ανάμεσα στα οποία τα δύο περίφημα χρυσά κύπελλα με τις ανάγλυφες παραστάσεις (κυνήγι και συνάντηση ταύρων).

Το οικοδόμημα αυτό, το οποίο είδε και περιέγραψε διεξοδικά ο Παυσανίας το 2ο αι. μ.Χ., παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για τον ασυνήθιστο σχεδιασμό του όσο και για τον πλούσιο γλυπτό του διάκοσμο. Δυστυχώς όμως, το μνημείο αυτό που άντεξε μέχρι το 1729 μ.Χ. δε σώζεται από την καταστροφική μανία του Γάλλου αρχαιοθήρα Μισέλ Φουρμόντ.

Σημείωση:

[1] Εναγισμοί: Χθόνιες τελετουργίες εξαγνισμού. Είχαν χαρακτήρα εξιλέωσης και αποτροπής και απευθύνονταν στις χθόνιες μυστηριακές θεότητες και στα πνεύματα των ηρώων, με ολοκαυτώματα χαμηλές εσχάρες και τελετές εξαγνισμού σε μυητικά ιερά-τάφους.

Βιβλιογραφία:

Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις: Κορινθιακά-Λακωνικά (Αθήνα 1994), σελ. 383-389.

Ένα αρχαιολογικό αίνιγμα που παραμένει άλυτο εκατό χρόνια, η μορφή του θρόνου του Απόλλωνα Αμυκλαίου – ένα από τα τρία μεγάλα ιερά της Σπάρτης – βρίσκει τη λύση του

Αντί για έναν συνηθισμένο ναό, οι αρχαίοι Σπαρτιάτες τον 6ο αι. π.Χ. έκτισαν για τον θεό Απόλλωνα έναν λαμπρό επίγειο θρόνο στο βαθύσκιο Άλσος των Αμυκλών. Κάλεσαν έναν διάσημο αρχιτέκτονα από τη Μαγνησία της Μικράς Ασίας, τον Ίωνα Βαθυκλή, ο οποίος ανήγειρε για το ξύλινο ξόανο του θεού – που είχε ύψος τριάντα πήχεις (13 μ.) – ένα «τριώροφο» μνημείο με μορφή καθίσματος. O «θρόνος», ένα μνημείο μοναδικό στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, ήταν γεμάτος με μυθολογικές παραστάσεις που περιγράφονται λεπτομερώς από τον Παυσανία τον 2ο αι. π.Χ. Στεκόταν πάνω από τον τάφο του Υακίνθου – που ήταν σύμφωνα με τον μύθο αγαπημένος φίλος του Απόλλωνα. Στο τέλος της αρχαιότητας, το Αμυκλαίο καταστράφηκε. Στη θέση του κτίστηκε μια παλαιοχριστιανική βασιλική. Oι ανασκαφές που άρχισαν στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20 ού, έφεραν στο φως ένα «τέμενος» που περικλειόταν από περίβολο. Μέσα βρέθηκαν τα ερείπια της πρωτοχριστιανικής εκκλησίας, λείψανα μιας κρηπίδας, ενός βωμού, ενός αναλημματικού τοίχου, πλήθος αρχιτεκτονικών μελών με ωραία ανάγλυφα και ίχνη λατρείας που ανάγονταν στη μυκηναϊκή εποχή. Η ανακάλυψη του Αμυκλαίου προκάλεσε και άλλα δύο φαινόμενα: τη διασπορά του αρχιτεκτονικού και γλυπτικού υλικού στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα – στο Μουσείο της Σπάρτης, στα εκκλησάκια της περιοχής, έως και τον Μυστρά – και τη δημιουργία μιας ολόκληρης πινακοθήκης από αδιέξοδες σχεδιαστικές απόπειρες αναπαράστασης του μυστηριώδους «θρόνου». O χώρος της ανασκαφής που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ εγκαταλείφθηκε στην τύχη του.


Ανασκαφές στο Ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνα

ΤΟ ΙΕΡΟ

Είναι γνωστό ότι τα αρχαία ιερά δεν συνιστούσαν απλώς τόπους προσευχής και προσκυνήματος, αλλά, πολύ περισσότερο, λειτουργούσαν ως πολυδιάστατα κέντρα που εξυπηρετούσαν τις ποικίλες ανάγκες μιας πόλης-κράτους. Προπάντων μετά τον 8ο αιώνα π.Χ., η πόλη έθεσε τη θρησκεία στο επίκεντρο των υποθέσεών της και όριζε την ταυτότητά της μέσω αυτής. Προκειμένου, λοιπόν, να καταδειχτεί η σημασία του ιερού στις Αμύκλες, πρέπει και εδώ να ληφθούν υπόψη δύο κύριοι παράγοντες: πρώτον, εκείνος της θρησκείας και, δεύτερον, εκείνος της πολιτικής.

Είναι αποδεκτό σήμερα ότι ο τάφος του Υακίνθου αποτελούσε το κεντρικό σημείο του ιερού κατά την Ύστερη εποχή του Χαλκού. Συνεπώς, στα πλαίσια των Υακινθείων, η μορφή του Υακίνθου κατείχε το ρόλο του προγόνου. Ωστόσο, η στενή σχέση των δωρικών φύλων της Πρώιμης εποχής του Σιδήρου με τον Απόλλωνα, επιτρέπει την υπόθεση ότι η σποραδική εγκατάσταση των νέων κοινοτήτων στη Λακωνία ήταν ο παράγοντας που οδήγησε στο συγκερασμό της λατρείας του Υακίνθου της εποχής του Χαλκού με την νέα, εκείνη του Απόλλωνα.

Σύμφωνα με αναφορές στους Δειπνοσοφιστές του Πολυκράτη, οι Λάκωνες γιόρταζαν τα Υακίνθεια στις Αμύκλες τρεις μέρες το χρόνο. Με βάση το σχήμα που προτείνει ο Michael Pettersson, το πρώτο μέρος αυτών των εορταστικών εκδηλώσεων ήταν αφιερωμένο στο τελετουργικό του χωρισμού (rites of separation): ήταν η μέρα του πένθους και της θυσίας του Υακίνθου. Το δεύτερο μέρος της λατρείας μπορεί να συνδεθεί με μια άλλη μεταβατική φάση, κατά την οποία τόσο τα σύμβολα όσο και οι πράξεις, που λάμβαναν χώρα, παραπέμπουν ξεκάθαρα σε ένα τελετουργικό μύησης (rites of initiation). Η πομπή, που λάμβανε χώρα τη δεύτερη μέρα των εορταστικών εκδηλώσεων, ξεκινώντας από τη Σπάρτη και καταλήγοντας στις Αμύκλες όπου παραδιδόταν ο πέπλος για τον Απόλλωνα, δεν σηματοδοτεί μόνο τη μετάβαση σε χώρο και χρόνο, από την καθημερινή ζωή δηλαδή της πόλης στην προσωρινή διαμονή σε αντίσκηνα στο χώρο του ιερού. Αυτό που προβάλλεται περισσότερο είναι η μετάβαση στη ζωή και στον κόσμο των ενηλίκων. Σε αυτό το σημείο, το ενδιαφέρον του Απόλλωνα εστιάζει στην ανερχόμενη γενιά, στην προστασία των νέων τη στιγμή της αποδοχής τους από την κοινωνία ως πλήρη μέλη.

Μια άλλοτε τοπική «γιορτή της φύσης», όπως ήταν εκείνη του Υακίνθου, συνδυάστηκε λοιπόν στη συνέχεια με την αντίστοιχη του Απόλλωνα, για να εξυπηρετήσει νέους κοινωνικοπολιτικούς στόχους. Η ίδρυση της Σπάρτης γύρω στα 750 π.Χ. είχε ως συνέπεια τη σταδιακή καθιέρωση μιας νέας δωρικής ταυτότητας ως κοινής βάσης για τους κατοίκους και των πέντε οικισμών της πόλης, καθώς και την εγκατάλειψη της έως τότε κυρίαρχης τοπικής διαφορετικότητας. Η δημιουργία της νέας πόλης της Σπάρτης οδήγησε επομένως στο γεγονός να θεωρούνται το Αμυκλαίον και τα Υακίνθεια ως μια νέα ενότητα. Οι εορταστικές εκδηλώσεις προς τιμή του Αμυκλαίου Απόλλωνα παρείχαν στην πόλη μια νέα θρησκευτική και πολιτική προοπτική. Τόσο ο θρόνος του Απόλλωνα στις Αμύκλες όσο και το ιερό στο σύνολό του έγιναν το έμβλημα της νέας πόλης-κράτους, η εκφραστικότερη ανάδειξη της ισχύς και του γοήτρου της, αλλά και εκδήλωση της νέας ταυτότητάς της.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Κάποιες πρώτες, λιγότερο ή περισσότερο συστηματικές προσπάθειες καταγραφής των γνωστότερων μνημείων της Λακωνίας -σε θεωρητικό έστω επίπεδο- ξεκίνησαν ήδη το 18ο αιώνα. Κατά την περίοδο 1830-1850, ο Wilhelm Leake, μεταξύ άλλων, ταύτισε το χαμηλό λόφο, όπου είχε ανεγερθεί το παρεκκλήσι της Αγίας Κυριακής, με το σημείο εκείνο, όπου κάποτε βρισκόταν το ιερό του Απόλλωνα. Οι πρώτες ανασκαφές διεξήχθησαν από τον Χρήστο Τσούντα και την Αρχαιολογική Εταιρεία το 1890. Μεταξύ των σημαντικότερων ανακαλύψεων του Τσούντα συγκαταλέγονται ο περίβολος και τα λείψανα ενός κυκλικού οικοδομήματος, που ο ίδιος ερμήνευσε ως θεμελίωση της βάσης του θρόνου. Σε άμεση γειτνίαση με την κατασκευή αυτή, ο Τσούντας βρήκε έναν αποθέτη με υλικό που θεωρείται χαρακτηριστικό για την όψιμη περίοδο του ιερού αυτού, δηλαδή κεραμική και τερακότες από την εποχή του Χαλκού και τη Γεωμετρική εποχή, καθώς και χάλκινα ειδώλια που, μεταξύ άλλων, απεικονίζουν τον Απόλλωνα.

Το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα συνδέεται με την κύρια φάση των ανασκαφών και τη διερεύνηση του Αμυκλαίου. Το ιερό γίνεται και πάλι αντικείμενο μιας νέας ανασκαφής το 1904, υπό τη διεύθυνση του Adolf Furtwängler. Τρία χρόνια αργότερα διεξήχθη μια δεύτερη γερμανική ανασκαφική πρωτοβουλία από το βοηθό του Adolf Furtwängler, Ernst Fiechter, ο οποίος και δημοσίευσε τα σχετικά ερευνητικά πορίσματα το 1917. Με βάση τα πορίσματα των ανασκαφικών εργασιών του, ο Fiechter συνήγαγε δικαίως το συμπέρασμα ότι αυτό που ο Τσούντας είχε ταυτίσει με τα θεμέλια του θρόνου είναι τελικά τα λείψανα ενός κυκλικού βωμού με βαθμιδωτή ανωδομή. Όπως και ο Furtwängler νωρίτερα, έτσι και ο Fiechter διατύπωσε την άποψη ότι η θέση του θρόνου θα πρέπει να ήταν στο σημείο που βρισκόταν την εποχή εκείνη η εκκλησία. Προκειμένου να επιβεβαιώσει την ορθότητα αυτής της σαφώς εύλογης υπόθεσης, ο Fiechter προέβη στην κατεδάφιση της Αγίας Κυριακής, με αποτέλεσμα να αποκαλυφθεί το μοναδικό μέχρι και σήμερα ορατό τμήμα της κατασκευής του θρόνου. Οι εργασίες αυτές οδήγησαν και στην ανακάλυψη άλλων αρχιτεκτονικών μελών, όπως διακοσμητικές ταινίες με ανθέμια και άνθη λωτού, τμήματα επιστυλίων, σπόνδυλοι κιόνων, καθώς και κιονόκρανα-κονσόλες που συνδυάζουν στοιχεία του δωρικού και του ιωνικού ρυθμού. Όλα αυτά τα ευρήματα χρονολογήθηκαν από τον Fiechter στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. Με το ίδιο ακριβώς αρχαίο υλικό, ωστόσο, ανεγέρθηκε την ίδια εποχή, βορειότερα του αρχαιολογικού χώρου, μια σύγχρονη εκκλησία, αυτήν τη φορά πάνω στα θεμέλια ενός βυζαντινού οικοδομήματος, το οποίο είχε ήδη αποκαλυφθεί από τον Τσούντα και χαρακτηρίστικε από τον ίδιο ως βαπτιστήριο.

Μια τρίτη γερμανική ανασκαφική προσπάθεια στο ιερό των Αμυκλών διεξήχθη το 1925, υπό τη διεύθυνση του Ernst Buschor. Με βάση τα πορίσματα που συνήγαγε από την ανάλυση της στρωματογραφίας εξωτερικά της νοτιοανατολικής γωνίας του περιβόλου, ο Buschor προσπάθησε να τεκμηριώσει τη χρονολογική ακολουθία του ιερού. Ωστόσο, από μια ενδελεχή ανάλυση των θραυσμάτων από τα αγγεία που απεικονίζονται στη δημοσίευσή του προκύπτει ότι τα όστρακα τελικά δεν μπορούν να αποδοθούν στις αντίστοιχες χρονολογικές φάσεις που εκείνος προτείνει και ότι, ακολούθως, η στρωματογραφία στο Αμυκλαίον δεν μπορεί να θεωρηθεί κανονική.

Δεδομένης της πληθώρας των δημοσιεύσεων για το Αμυκλαίον, εδώ θα αναφερθούν οι δύο εκτενέστερες σχετικές εργασίες: η διδακτορική διατριβή της Καίτης Δημακοπούλου με θέμα το ιερό των Αμυκλών κατά την εποχή του Χαλκού (Αθήνα 1982), καθώς και η εργασία της Amalia Faustoferri (1996) που επικεντρώνεται στην ανάλυση των μυθολογικών θεμάτων στο διάκοσμο του θρόνου.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΦΑΣΕΙΣ

Όπως πιστοποιείται και από μια πληθώρα πρόσφατων ευρημάτων, η κατοίκηση της πόλης των Αμυκλών μαρτυράται ήδη από την Πρωτοελλαδική περίοδο. Με εξαίρεση μια τομή κατά τη Μεσοελλαδική εποχή, οι Αμύκλες κατοικούνταν μέχρι και τον 11ο αιώνα π.Χ. Η σημασία που απέκτησε η πόλη ως οικισμός της Υστεροελλαδικής περιόδου (IIIB-Γ) οφείλεται κυρίως στην τεκμηριωμένη ύπαρξη ενός λατρευτικού χώρου της Ύστερης Μυκηναϊκής εποχής. Η πληθυσμιακή αύξηση του οικισμού και το ιερό που ανεγέρθηκε την εποχή αυτή επιβεβαιώνονται από την εύρεση χειροποίητων και τροχήλατων θραυσμάτων με απεικονίσεις ζώων, καθώς και από έναν σημαντικό αριθμό πήλινων ειδωλίων τύπου Ψ. Η τομή μεταξύ της Ύστερης εποχής του Χαλκού και της Πρώιμης εποχής του Σιδήρου δεν καταδεικνύεται μόνο από τη στρωματογραφία στο Αμυκλαίο, αλλά κυρίως από τη γενικότερη τυπολογική ταξινόμηση της πρωτογεωμετρικής κεραμικής της Λακωνίας.

Αν και μια ακριβής χρονολόγηση της αποίκησης της σπαρτιατικής πεδιάδας από τους Δωριείς δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί, σύμφωνα, ωστόσο, με τις Ingrid Margreiter και Brigitte Eber, τα αρχαιολογικά και φιλολογικά στοιχεία παραπέμπουν στην εποχή γύρω στα 950 π.Χ. και εξής. Η ιδιαίτερη θέση που κατείχαν οι Αμύκλες στην περιοχή της Λακωνίας κατά την Πρώιμη εποχή του Σιδήρου καταδεικνύεται, μεταξύ άλλων, και από την αναφορά της πόλης στους ομηρικούς καταλόγους πλοίων (ΙΙ. 2584). Ωστόσο, για το χρονικό διάστημα ανάμεσα στα 950 π.Χ. και στα μέσα του 8ου αιώνα π.Χ., την εποχή δηλαδή, κατά την οποία οι Αμύκλες εντάχθηκαν στην ευρύτερη οικιστική περιοχή της Σπάρτης, δεν είναι δυνατόν να σχηματίσει κανείς μια σαφή άποψη για τα όσα διαδραματίστηκαν τόσο στη Σπάρτη όσο και στην Λακωνία.

Το μοναδικό συμπέρασμα που μπορεί να συναχθεί από τα σχετικά ευρήματα είναι πως οι πολιτισμικές διαφορές μεταξύ της Σπάρτης και των Αμυκλών είχαν εξαλειφθεί σταδιακά. Μια ακόμα πιο γενική ερμηνεία, που πηγάζει τόσο από τα αρχαιολογικά τεκμήρια όσο και από τις λογοτεχνικές και ιστορικές πηγές, καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι η πόλη των Αμυκλών ενσωματώθηκε στο συνοικισμό της Σπάρτης από τον Τήλεκλο γύρω στο 750 π.Χ., ως πέμπτη ωβή της, και, κατά αυτόν τον τρόπο, άρχισε η διαδικασία διαμόρφωσης μιας νέας πολιτικής ταυτότητας.Όπως παραδίδει ο Παυσανίας το κολοσσιαίο πεσσόμορφο άγαλμα του Απόλλωνος περιβαλλόταν στις τρεις πλευρές από το λεγόμενο “θρόνο”, έργο του Βαθυκλή από την Μαγνησία της Μικράς Ασίας, που χρονολογείται στο τέλος του 6ου αιώνα π.Χ. Τότε, το ιερό του γνώρισε μια θεαματική άνθιση που συνεχίστηκε κατά τη διαδρομή των επόμενων αιώνων, της ρωμαιοκρατίας και της πρωτοχριστιανικής περιόδου.

ΜΝΗΜΕΙΑ

Η μελέτη του Fiechter καταλήγει σε ένα ουσιώδες και σημαντικό πόρισμα που επηρέασε καθοριστικά και το παρόν ερευνητικό πρόγραμμα. Πρόκειται για το γεγονός ότι το ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνα αποτελείται από συνολικά τέσσερις αρχιτεκτονικές μονάδες: 1. το θρόνο, 2. το κολοσσιαίο ξόανο με τον τάφο του Υακίνθου, 3. τον κυκλικό βαθμιδωτό βωμό και 4. τον περίβολο.

Δεδομένου του γεγονότος ότι στο διάστημα μεταξύ του 1925 και του 2005, χρονολογία έναρξης του Ερευνητικού Προγράμματος Αμυκλών, η συγκεκριμένη τοποθεσία δεν είχε διερευνηθεί αρχαιολογικά, η εκ νέου τοπογράφηση του λόφου της Αγίας Κυριακής, καθώς και της ευρύτερης περιοχής που περιβάλλει τον λόφο, θεωρήθηκε ως επιβεβλημένη προτεραιότητα. Στην προσπάθεια αυτή συμπεριλήφθηκαν όλα τα στοιχεία των προηγούμενων ανασκαφικών ερευνών, δηλαδή εκείνων του Τσούντα το 1890/1891, του Fiechter το 1907 και του Buschor το 1925, καθώς και τα κατάλοιπα των μνημείων, δηλαδή της κρηπίδας, του περιβόλου και του παρεκκλησιού.

Όλα τα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν διάσπαρτα στο λόφο συγκεντρώθηκαν σε ένα σημείο και τακτοποιήθηκαν σε κατηγορίες. Προκειμένου να μελετηθεί συστηματικά ο μεγάλος αριθμός των λίθων που χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό για την ανέγερση της Αγίας Κυριακής, αφαιρέθηκε το εξωτερικό επίχρισμα της εκκλησίας. Επιπλέον, κατέστη δυνατόν να διαλυθεί και ο κτιστός πάγκος στον τοίχο του εξωτερικού κλίτους της εκκλησίας, με αποτέλεσμα να εμπλουτιστεί το μέχρι τότε γνωστό υλικό με περίπου είκοσι επιπλέον αρχιτεκτονικά μέλη που ανήκαν στο θρόνο και στο βωμό. Στα πλαίσια της επιδίωξης του εντοπισμού και άλλων οικοδομικών μελών από τα μνημεία του αρχαίου ιερού, τα οποία είχαν επαναχρησιμοποιηθεί κυρίως κατά την μεταβυζαντινή και νεότερη εποχή, η αναζήτησή τους επεκτάθηκε και στην ευρύτερη περιοχή, με ακτίνα περίπου 20 χιλιομέτρων γύρω από τη Σπάρτη. Η προσπάθεια αυτή απέδωσε καρπούς, καθώς μια πληθώρα μελών βρέθηκε ως οικοδομικό υλικό στις εκκλησίες του Προφήτη Ηλία, των Αγίων Θεοδώρων και του Αγίου Νικολάου, που βρίσκονται εντός του οικισμού των σύγχρονων Αμυκλών, καθώς και στην εκκλησία Παναγία στο χωριό Πάρωρη και στον Άγιο Νικόλαο στη θέση Δάφνη.

Τέλος, μπόρεσε να διευκρινιστεί με ακρίβεια η προέλευση του υλικού που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή των έως τώρα γνωστών μνημείων. Με βάση τις εργαστηριακές αναλύσεις, επιβεβαιώθηκε ότι το υλικό προέρχεται από τον Ταΰγετο, συγκεκριμένα από δύο λατομεία στις θέσεις Γυναίκα και Καλύβια της Σόχας, που βρίσκονται σε απόσταση δέκα χιλιομέτρων από το ιερό.

ΘΡΟΝΟΣ

Οι έως τώρα προσπάθειες αναπαράστασης του θρόνου στηρίζονται στην περιγραφή του Παυσανία. Σύμφωνα με αυτήν τη μαρτυρία, ο θρόνος είχε τη μορφή ενός μεγάλου εδράνου, στο κέντρο του οποίου κατείχε περίοπτη θέση το ήδη υπάρχον πεσσόμορφο λατρευτικό άγαλμα του Απόλλωνα. Τούτο ήταν τοποθετημένο ακριβώς πάνω στον τάφο του Υακίνθου, που χρησίμευε τόσο ως βωμός του Υακίνθου όσο και ως βάθρο του ξοάνου. Όπως τονίζει εμφατικά ο περιηγητής, ο Βαθυκλής από τη Μαγνησία όχι μόνο ανέλαβε την κατασκευή και το διάκοσμο του θρόνου, αλλά και όλες τις υπόλοιπες εργασίες σχεδίασης και διαμόρφωσης του ιερού. Για τον ίδιο τον αρχιτέκτονα και καλλιτέχνη Βαθυκλή δυστυχώς δεν έχουν σωθεί παραπάνω πληροφοριακά στοιχεία. Πιθανολογείται, ωστόσο, ότι έφτασε στη Σπάρτη μέσω της Σάμου, όπως συνέβη άλλωστε και με την ίδια την ιωνική τέχνη.

Η ΚΡΥΠΙΔΑ

Επί της κορυφής του λόφου και νοτιότερα της εκκλησίας της Αγ. Κυριακής εντοπίζεται το μόνο σωζόμενο τμήμα θεμελίωσης τοίχου σε ισόδομο σύστημα που έχει ταυτιστεί με την κρηπίδα του θρόνου. Η ‘κρηπίδα’, που σώζεται σε μήκος 4μ. και ύψος 1μ., αποτελείται στις κατώτερες στρώσεις της από ορθογώνιους πορώδεις λίθους, ενώ στην ανώτερη επιφάνεια σώζεται σειρά δόμων από σκούρο μάρμαρο.

8 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ

Την ακατανόητη μορφή του θρόνου προσπάθησαν να προσεγγίσουν με φανταστικές αναπαραστάσεις τους ο Quatremere de Quincy το 1814 και ο Theodor Pyl το 1852, ο Ludwig Ruhl το 1854 και ο Adolf Furtwängler το 1893. Τόσο οι αναπαραστάσεις αυτές όσο και κάποιες συμπληρωματικές απόπειρες να ανασυνταχθούν τα μυθολογικά θέματα του διάκοσμου, συγκεντρώθηκαν εύχρηστα παλιότερα από τον Ernst Fiechter και πιο πρόσφατα από την Amalia Faustoferri. Όλες τις προταθείσες αναπλάσεις του μνημείου χαρακτηρίζει ως κοινός παρονομαστής η αναγωγή των περιγραφών του Παυσανία σε ελεύθερες σχεδιαστικές προτάσεις, με το δείκτη της υποθετικότητας να ποικίλλει κατά περίπτωση και κατά την αισθητική του χρόνου της υποβολής τους. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι σε όλες δεσπόζει η βασική ιδέα του καθίσματος, ανεξάρτητα από την περισσότερο ή λιγότερο πειστική του σχέση με το κολοσσιαίο ξόανο του Θεού. Πάνω στις ίδιες συντεταγμένες οριοθετούνται το 1918 οι δύο εναλλακτικές προτάσεις του Fiechter, οι στηριγμένες όμως για πρώτη φορά σε όσα αρχιτεκτονικά μέλη είχαν βρεθεί κατά τις ανασκαφές ή προήλθαν από την κατεδάφιση της εκκλησίας στην κορυφή του λόφου.

Με εξαίρεση όμως τα ευδιάκριτα τμήματα του βωμού, όλα τα σωζόμενα αρχιτεκτονικά μέλη θεωρήθηκαν ουσιαστικά ως συστατικά του θρόνου, περιπλέκοντας έκτοτε το ούτως ή άλλως ιδιαίτερα περίπλοκο πρόβλημα της αναπαράστασης του μνημείου σε βαθμό ανησυχαστικό. Έτσι ο Ernst Buschοr λ.χ., κατέληξε το 1927 σε μια μορφή καθίσματος που αντί για το ισότιμο προς τη δομή ενός θρόνου σχήμα της πολυθρόνας, αντιπροτείνει μια κατασκευή ανάλογη, μάλλον προς τους σημερινούς «καναπέδες», με την ανομολόγητη βεβαιότητα ότι στη Σπάρτη θα μπορούσε να αναζητηθεί το υπόδειγμα του βωμού της Περγάμου. Απόψεις σχετικές με του Fiechter εξακολουθούσε να υποστηρίζει ο Roland Martin ως το 1976 καταλήγοντας σε δύο επίσης εναλλακτικές προτάσεις. Η αναπαράσταση που πρότεινε, τέλος, ο Ηelmut Prückner το 1992, χωρίς να λάβει υπόψη του όσα πορίσματα μπορούν να συναχθούν από την απόσταξη του σωζόμενου υλικού, αφέθηκε μάλλον στην κινητήρια δύναμη της φαντασίας.

ΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ

Στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος κατέστη δυνατόν να αναστηλωθούν δοκιμαστικά τα συστατικά μέρη τουλάχιστον τριών τμημάτων του θρόνου. Συγκεκριμένα, αναστηλώθηκαν 1) η βαθμιδωτή ανωδομή με βάση δωρικού κίονα στο ανώτερο επίπεδο, 2) η βαθμιδωτή ανωδομή ενός τοίχου με ορθοστάτες σε μια από τις πλάγιες, κλειστές πλευρές του κτηρίου. Τούτο, μας επιτρέπει να θεωρήσουμε ως αποδεδειγμένο πλέον ότι, λόγω της ταυτόσημης τεχνικής της τοιχοποιίας, το σωζόμενο τμήμα του θεμελίου της κρηπίδας πρέπει να αποτελεί μέρος του συνολικού κτίσματος του θρόνου, καθώς και τμήμα της νότιας κλειστής πλευράς του. 3) Τέλος, μια είσοδος με πεσσούς. Ειδικά αυτό το στοιχείο της διάπλασης του μνημείου είναι αξιοσημείωτο, δεδομένου ότι ο Μανόλης Κορρές, αφού μελέτησε δύο βάσεις σε σχήμα λεοντοπόδαρου που σήμερα στηρίζουν το καπάκι μιας ρωμαϊκής σαρκοφάγου στον κήπο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σπάρτης, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι εκείνες θα πρέπει να θεωρηθούν τμήματα των παραστάδων του θρόνου. Η πρόταση αυτή ενισχύεται και από τα λακωνικά ανάγλυφα ηρώων του 6ου αιώνα π.Χ., όπου μπορεί να παρατηρηθεί πως αυτή η εικαστική διαμόρφωση, στην οποία τα πόδια ενός θρόνου καταλήγουν σε λεοντοπόδαρα, δεν ήταν άγνωστη, τουλάχιστον ως αντίληψη.

ΟΙ ΛΕΟΝΤΟΠΟΔΑΡΕΣ ΒΑΣΕΙΣ

Από την μελέτη του αρχιτεκτονικού υλικού εξάγονται επιπλέον τα ακόλουθα συμπεράσματα:
Έχουν εντοπιστεί τέσσερις τυπολογικά διαφορετικές ομάδες των κορωνίδων της σίμης.
Σχετικά με τον ρυθμό του αρχιτεκτονήματος, παρά τις πλεονάζουσες ιωνικές ενδείξεις, τα σωζόμενα μέλη των κιονοστοιχιών είναι όλα δωρικά και κατατάσσονται σε δύο τύπους, με διακοσμημένο ή ακόσμητο το υποτραχύλιο των κιονόκρανων και, συνακόλουθα, ανάλογα επίκρανα και γείσα.
Το μετακιόνιο της πρώτης κατηγορίας ορίζεται σήμερα με απόλυτη ακρίβεια χάρη στη διόρθωση της αποκατάστασης του γείσου με την επιγραφή ΔΑΜΟΚΑΜΟΣ που είχε προτείνει ο Fiechter, μετά την αναγνώριση και συγκόλληση του ελλείποντος τμήματος.
Ένα μνημειακών διαστάσεων κατώφλι, εντοιχισμένο στην εκκλησία του Προφήτη Ηλία στο Σκλαβοχώρι που συνδυάζεται με ομόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία εντοιχισμένα επίσης στην εκκλησία του Σκλαβοχωρίου, επιβεβαιώνει την παρουσία ξύλινων δρύφακτων – κιγκλιδωμάτων στο ίδιο επίπεδο της ανωδομής του Θρόνου, όπου πρέπει να έστεκαν και οι δωρικοί κίονες με το ακόσμητο υποτραχύλιο των κιονοκράνων τους.
Ο τύπος αυτός της ημίτονης πιθανότατα κιονοστοιχίας, φαίνεται πως συνδυάζεται με τις περίφημες μαρμάρινες κονσόλες.
Η παντελής απουσία θραυσμάτων, που θα μπορούσαν να εγγυηθούν την ύπαρξη μετοπών και τριγλύφων, μια και τα σωζόμενα τμήματα είναι μεταγενέστερης επεξεργασίας, υποδηλώνει ότι ο αρχιτέκτονας του μνημείου θέλησε να το απαλλάξει από όσα συστατικά θα παρέπεμπαν άμεσα στη λογική της αρχιτεκτονικής, για να τονίσει την ψευδαίσθηση του επίπλου. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την ενδεχόμενη παρουσία μίας ή περισσότερων ζωοφόρων.

Σε ό,τι αφορά στη χρονολόγηση του θρόνου, καθοριστικό ρόλο για την αναγωγή του στο 530-520 π.Χ. έπαιξε ο Ernst Buschor, ο οποίος κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό μέσω συγκρίσεων με διακοσμητικά στοιχεία από ευρήματα της «δυτικής νεκρόπολης» στη Σάμο. Ορθότερα όμως, τόσο ο Κωνσταντίνος Τσάκος όσο και η Amalia Faustoferri, αφού επανεξέτασαν αυτό το υλικό συμπεριλαμβάνοντας και επιπλέον ευρήματα από τη δυτική νεκρόπολη της Σάμου και, επίσης, αφού εντόπισαν την άμεση συνάφεια που υπάρχει με αρχιτεκτονικά στοιχεία του πρώιμου ναού της Αφαίας στην Αίγινα, προτείνουν μια χρονολόγηση γύρω στα 560-550 π.Χ

.

ΣΤΟ ΜΕΣΟΝ 2 ΤΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΜΟΔΟΥ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΔΕΞΙΑ

ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΚΑΤΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΑΝΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ. ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΠΑΡΤΗΣ.

Το Ξόανο

Σύμφωνα με τον Παυσανία (3.19.2), το άγαλμα έφτανε περίπου τα 14 μέτρα, ήταν ξύλινο, επενδυμένο με χάλκινα ελάσματα, ενώ στο κεφάλι έφερε κράνος και στα χέρια κρατούσε ένα δόρυ και ένα τόξο. Αυτή η σχηματοποιημένη μορφή του ξοάνου μπορεί ωστόσο να συνδεθεί μόνο με μια ύστερη περίοδό του. Αυτό είναι εμφανές από το γεγονός ότι μέσω της προσθήκης των μεταλλικών επενδύσεων, από το μέταλλο που είχε δωρίσει ο Κροίσος, προσδόθηκε πλέον μια ανθρώπινη μορφή στον άλλοτε ανεικονικό στύλο. Κατά την Brunilde Ridgway, η εμφάνιση αυτής της πρώτης λιτής μορφής χρονολογείται γύρω στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. Δικαίως η Irene Bald Romano υποστηρίζει ότι και αυτή η μορφή θα πρέπει μάλλον να αντικατέστησε ένα ακόμα προγενέστερο ξόανο σαφώς μικρότερων διαστάσεων, όπως και σε άλλα αντίστοιχα, ξύλινα λατρευτικά αγάλματα, όπως αυτό της Αθηνάς Πολιάδος, της Ήρας στη Σάμο, της Αρτέμιδος Ορθίας, καθώς και της Ήρας στην Ολυμπία. Μια γενική μόνο εικόνα της μορφής του αγάλματος μας παρέχουν ένα δυστυχώς σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένο αναθηματικό ανάγλυφο της Ύστερης Κλασικής περιόδου που βρέθηκε όμως στις Αμύκλες και, κυρίως, νομίσματα της Λακωνίας από την αυτοκρατορική περίοδο. Στον οπισθότυπο νομισμάτων του Κόμμοδου και του Γαλλιηνού είναι εμφανές το ξόανο με τη μορφή που περιγράφτηκε παραπάνω. Ειδικά η απεικόνιση στο νόμισμα του Κόμμοδου μας δίνει στοιχεία και για ένα ακόμα οικοδόμημα: το βάθρο, δηλαδή τη βάση του ξοάνου, που συνιστούσε ταυτόχρονα τόσο τον τάφο όσο και το βωμό του Υακίνθου. Κάτι τέτοιο πιστοποιείται άλλωστε και από τον Παυσανία (3.1,3, στίχος 7): «[…] καὶ Ὑακίνθου μνῆμά ἐστιν ἐν Ἀμύκλαις ὑπὸ τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἀπόλλωνος». Οι κροκαλοπαγείς ογκόλιθοι, που σε δεύτερη χρήση τοποθετήθηκαν στη σημερινή τους θέση γύρω από την κρηπίδα του θρόνου, πρέπει πιθανότατα να θεωρηθούν ως τμήματα του βάθρου. Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να ερμηνευτούν ως μέλη του θεμελίου του, που υπολογίζεται σε περίπου 2 μέτρα ύψος, ενώ οι ασβεστολιθικοί ογκόλιθοι, που σήμερα βρίσκονται περ. 5 μέτρα δυτικά της κρηπίδας, ερμηνεύονται ως μέλη της αντίστοιχα υψηλής ανωδομής του οικοδομήματος/βάθρου. Το γεγονός ότι τόσο ο θρόνος όσο και το ξόανο θα πρέπει να βρίσκονταν στο χώρο μεταξύ του σωζόμενου θεμελίου της κρηπίδας και της σύγχρονης εκκλησίας, προκύπτει και από τα πορίσματα των ανασκαφικών εργασιών του καλοκαιριού 2009.

Βωμός

Ο αρχιτέκτων Βαθυκλής από την ιωνική Μαγνησία επί Μαιάνδρω προσκλήθηκε να φιλοτεχνήσει στη Σπάρτη το θρόνο που πλαισίωνε το ύψους 14 μέτρων ξόανο κατά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., την εποχή δηλαδή που η Σπάρτη αναδείχτηκε νικήτρια μετά από τη σύγκρουση με το Άργος και, στη συνέχεια, ίδρυσε την Πελοποννησιακή Συμμαχία. Σε αυτήν ακριβώς τη δεύτερη μνημειακή φάση του ιερού ανήκει και η ανέγερση του κυκλικού βαθμιδωτού βωμού.

Μια νέα, ακριβέστερη αναπαράσταση του κυκλικού κλιμακωτού βωμού, μέσω της σχεδιαστικής απόδοσης από μόνο 5 οικοδομικά μέλη, έχει παρουσιασθεί από τον Μανόλη Κορρέ. Στα πλαίσια των εργασιών αναστήλωσης που διεξήχθησαν κατά τους θερινούς μήνες του έτους 2009 μπόρεσε να πραγματοποιηθεί η μερική αναστήλωση και αυτού του μνημείου και να επιβεβαιωθεί το εκτόπισμά του, που ανέρχεται σε 8 μέτρα διάμετρο και 4 μέτρα ύψος. Η προσπάθεια αυτή μπορεί πλέον να εμπλουτιστεί και με νέα αρχιτεκτονικά μέλη, δεδομένου του γεγονότος ότι πολλά από αυτά τα μέλη σώζονται στους τοίχους βυζαντινών και μεταβυζαντινών εκκλησιών. Είναι συνεπώς προφανές ότι μια μερική επιτόπια αποκατάσταση των μνημείων καθίσταται πια δυνατή. Τέλος, απομένει να διασαφηνιστεί αν μπορούν να επιβεβαιωθούν τα στοιχεία που αναφέρει ο Τσούντας για την ακριβή θέση του μνημείου.

Περίβολοι

ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ

Κατά την πρώτη φάση του Ερευνητικού Προγράμματος Αμυκλών, στο επίκεντρο των ανασκαφικών εργασιών τέθηκε η διερεύνηση του περιβόλου που τοποθετείται νότια, ανατολικά και βόρεια του ιερού. Στόχος ήταν να αποκαλυφθεί η κατασκευή του σε όλο της το μήκος, να οριστούν τα όριά του και να λυθούν τα όποια προβλήματα χρονολόγησής του, καθώς και εκείνα που αφορούν στις μεταγενέστερες παρεμβάσεις και στη γενικότερη δομική εξέλιξη του μνημείου. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών μεταξύ του 2006 και του 2009 ήταν δυνατόν να τεκμηριωθεί ότι η λειτουργία του περιβόλου ήταν ουσιαστικά αναλημματική. Κατασκευασμένη από τοπικό κροκαλοπαγή λίθο, η μορφή της κατασκευής αυτής προσαρμόζεται στα γεωμορφολογικά δεδομένα του λόφου, καθιστώντας περιττό κάθε ειδικό σχεδιασμό. Αν και έως τώρα μόνο το νότιο άκρο του έχει έρθει στο φως και δεν έχει ακόμα ξεκαθαρίσει η πορεία του προς Βορρά, μπορεί, ωστόσο, να θεωρηθεί βέβαιο ότι ο περίβολος είχε χτιστεί με μορφή πετάλου στις πιο απόκρημνες πλαγιές του λόφου.

ΤΟ ΒΟΡΕΙΟ ΤΜΗΜΑ

Στα πλαίσια της διερεύνησης του βόρειου τμήματός του ήταν δυνατόν να διαπιστωθεί ότι, λόγω της δομής των φυσικών βράχων, ο περίβολος θα πρέπει αναμφισβήτητα να επεκτάθηκε σε βορειοδυτική κατεύθυνση. Τα σωζόμενα μεγέθη του μνημείου είναι τα εξής: 116 μέτρα μήκος, 2 μέτρα ύψος και 2,50 μέτρα πλάτος. Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα 200 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Σύμφωνα με μετρολογικές αναλύσεις, το αντιπροσωπευτικότερο τμήμα του στην νότια πλευρά ανέρχεται σε 100 δωρικά πόδια, κάτι που αντιστοιχεί σε έναν εκατόμπεδο. Αυτή η εσκεμμένη και εμφατική διαμόρφωση δεν αποκλείεται να έχει άμεση σχέση με την πομπή που λάμβανε χώρα κατά τα Υακίνθεια. Η ογκώδης δομή και το μεγάλο πλάτος του περιβόλου επιτρέπουν την υπόθεση ότι η κατασκευή αυτή είχε αρχικά ένα ύψος από 6 ως 7 μέτρα, και ότι προφανώς έφτανε έως το επίπεδο του σήμερα ορατού θεμελίου στην κορυφή του λόφου. Κατά αυτόν τον τρόπο δημιουργείτο άπλετος χώρος γύρω από το θρόνο, με αποτέλεσμα, φυσικά, να ευνοείται η διαδικασία των λατρευτικών εκδηλώσεων, καθώς και η ευκολία ανέγερσης και άλλων οικοδομημάτων με την πάροδο του χρόνου. Σε ό,τι αφορά τη χρονολόγηση της κατασκευής αυτής ανάμεσα στον ύστερο 5ο αιώνα και στην αρχή του 4ου αιώνα π.Χ. -κάτι που αντικρούεται με την έως τώρα γνωστή άποψη της χρονολόγησής του στον 6ο αιώνα π.Χ. και της συσχέτισής του με την κατασκευή του θρόνου- επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη τα εξής γεγονότα: Από τον 5ο αιώνα π.Χ. το ορθοκανονικό σύστημα δεν περιοριζόταν μόνο στους ναούς και στα άλλα οικοδομήματα αλλά επεκτάθηκε και στα πώρινα αναλήμματα και τα τείχη διάσημων ιερών (Βόρειο και νότιο τείχος Ακροπόλεως, Κιμώνειος και Περίκλειος περίβολος Ελευσίνος, του Σουνίου, του Λαφριαίου της Καλυδώνος και άλλων). Επίσης, είναι γνωστό ότι ο σύνδεσμος Π με τόρμο πειόμορφο εμφανίζεται κατά τα τέλη του 5ου αιώνα. Γενικευμένη χρήση παρατηρείται κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τα παραπάνω το συμπέρασμα είναι ότι ο περίβολος αποτελεί κατασκευή του όψιμου 5ου αιώνα. Στο μνημείο παρατηρούνται ύστερες διαδοχικές επισκευές και συντηρήσεις. Στο συμπέρασμα αυτό είχαν ήδη καταλήξει τόσο ο Τσούντας όσο και οι Buschor – Μassow. Σχετικά με τις ύστερες παρεμβάσεις πρέπει, τέλος, να σημειωθεί ότι το μνημείο φέρει ίχνη που παραπέμπουν σε στοιχεία επέκτασης και επισκευής του, αλλά και σε γενικότερα μέτρα συντήρησής του που θα πρέπει να είχαν εκτελεσθεί κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο.

ΥΣΤΕΡΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

Περίπου 6,5 μέτρα βορειότερα του νοτιοανατολικού άκρου του περιβόλου ήρθε στο φως το τελευταίο τμήμα ενός μέχρι πρότινος άγνωστου τοίχου, που είχε χτιστεί πάνω στην πορώδη φυσική επιφάνεια του λόφου. Ο άξονάς του έχει κατεύθυνση βορειοανατολική, με μια απόκλιση περίπου 5 μοιρών από τον κλασικό περίβολο. Η νέα αυτή κατασκευή αποτελείται από αδρά επεξεργασμένους λίθους, που έχουν τοποθετηθεί με ιδιαίτερη προσοχή μόνο στην πρόσθια όψη, ενώ η πίσω πλευρά του, που αναπτύσσεται βαθμιδωτά σε δύο διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα, αποτελεί γέμισμα της κατασκευής. Με 30 μέτρα μήκος και 2,10 μέτρα πλάτος παραπέμπει σε μια ογκώδη και συμπαγή κατασκευή που λειτουργούσε, όπως ο κλασικός περίβολος, παράλληλα ως αναλημματικό τείχος και περίβολος. Η έλλειψη μιας καθαρής στρωματογραφίας, ωστόσο, δυσχεραίνει πολύ την προσπάθεια χρονολόγησής του. Ωστόσο, λόγω της οικοδομικής τεχνικής του, ο τοίχος αυτός θα πρέπει να χτίστηκε κατά την Ύστερη Γεωμετρική ή Πρώιμη Αρχαϊκή περίοδο. Σε συνδυασμό, επομένως, με την πλειοψηφία των κεραμικών ευρημάτων θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι το οικοδόμημα αυτό αποτελεί ένα στοιχείο που παραπέμπει στην πρώτη ή πρώιμη μνημειακή φάση του Αμυκλαίου ιερού, η οποία με μεγάλη βεβαιότητα ήταν άμεσα συνυφασμένη με την ύπαρξη υπαίθριας λατρευτικής δραστηριότητας και του αντίστοιχου λατρευτικού αγάλματος. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από ένα λεπτό στρώμα στάχτης που βρέθηκε σε επίπεδο εδάφους κατά μήκος της πρόσθιας πλευράς αυτού του τοίχου. Η καταστροφή της κατασκευής αυτής ίσως να χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. Το κοίλο τμήμα που διακρίνεται στο ανατολικό πέρας της αποτελεί μια σαφή ένδειξη για τις συνέπειες ενός σεισμού που πιθανότατα εκδηλώθηκε το 464 π.Χ. και τον οποίο περιγράφει με ιδιαίτερη λεπτομέρεια ο Πλούταρχος (Κίμων 16, 4).

ΝΕΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Οικοδομήματα

ΤΜΗΜΑ ΕΡΜΑΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ & ΔΕΞΙΑ ΕΠΑΝΩ Η ΒΑΣΗ ΔΩΡΙΚΟΥ ΡΥΘΜΟΥ

Είναι βέβαιο ότι τα μνημεία του αρχαίου ιερού διασώθηκαν ακέραια μέχρι και τον 4ο αιώνα μ.Χ. Πιθανολογείται, επίσης, ότι η καταστροφή τους ξεκίνησε μόλις από τον 5ο αιώνα μ.Χ. Τα στοιχεία αυτά απορρέουν από τα πορίσματα των ανασκαφικών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στη βορειοδυτική πλευρά του λόφου. Εκεί βρέθηκαν τα θεμέλια οικοδομημάτων, των οποίων η λειτουργία δεν έχει ακόμα διασαφηνιστεί. Η χρονολόγηση των συγκεκριμένων θεμελίων μπορεί με σχετική βεβαιότητα να τοποθετηθεί στην εποχή από τον 6ο αιώνα μ.Χ. και μετά, λόγω της τεχνοτροπίας, με την οποία κατασκευάστηκαν και τις σαφείς ομοιότητες που έχουν με την τεχνοτροπία αντίστοιχων οικοδομημάτων στη Σπάρτη. Στην ίδια περιοχή αποκαλύφθηκε ένα τμήμα ερμαϊκής στήλης, που είχε χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή ενός αγωγού. Σύμφωνα με την επιγραφή της χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ. Αποτελεί ευτυχές γεγονός ότι το χαμένο πάνω τμήμα της στήλης ανακαλύφθηκε στις αποθήκες του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σπάρτης. Τελικά αποδείχτηκε ότι αυτό το θραύσμα είχε βρεθεί σε χωράφι κοντά στις Αμύκλες το 1890, κατά τις ανασκαφικές εργασίες που διηύθυνε ο Τσούντας. Με τη βοήθεια των Inscriptiones Graecae κατέστη πλέον δυνατόν να αντλήσουμε την πληροφορία ότι το πρόσωπο που αναφέρεται στη στήλη, ο Sextus Eudamon Onasikrates, υπήρξε, μεταξύ άλλων, ιερέας και αγωνοθέτης των Υακινθείων. Σε άλλο σημείο του ίδιου αγωγού της ύστερης αρχαιότητας, βρέθηκε η μοναδική σωζόμενη βάση ενός κίονα δωρικού ρυθμού.

ΘΕΜΕΛΙΑ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑΤΩΝ.

Πιθανολογείται ότι, κατά τη βυζαντινή περίοδο ή και αργότερα, απλοί λακκοειδείς τάφοι τοποθετήθηκαν στο ανώτερο επίπεδο του λόφου, ενώ θαλαμωτοί τάφοι, που είχε ανακαλύψει ήδη ο Fiechter, λαξεύτηκαν στην ανατολική πλευρά του. Οι ανασκαφικές εργασίες στο ανώτερο πλάτωμα έφεραν στο φως ένα επιπλέον «πρόβλημα»: Μέσα στο φυσικό βράχο έχουν βρεθεί έως τώρα 6 συνολικά κυκλικές κοιλότητες, χωρίς, ωστόσο, να περιέχουν κάποια παραπάνω στοιχεία που θα μπορούσαν να μας οδηγήσουν με βεβαιότητα σε μια ακριβή ερμηνεία τους.

ΟΙ ΛΑΚΚΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΜΩΤΟΙ ΤΑΦΟΙ

ΟΙ ΚΟΙΛΟΤΗΤΕΣ

Γραπτές πηγές

Η σημασία που είχαν το ιερό και οι συνδεδεμένες με αυτό λατρευτικές εκδηλώσεις των Υακινθείων για τον πληθυσμό της Λακωνίας μέχρι και την ύστερη αρχαιότητα τεκμηριώνονται από αρχαίες γραπτές πηγές και επιγραφές. Οι βασικότερες πηγές που έχουμε στη διάθεσή μας είναι ο Παυσανίας (3.19.1-5) και ο Αθήναιος (4.139δ-φ, 6.232α). Ο περιηγητής μας παρέχει τις σημαντικότερες πληροφορίες για το άγαλμα και, κυρίως, για το θρόνο. Από τον Ηρόδοτο (1.69) μαθαίνουμε ότι ο Κροίσος από τη Λυδία δώρισε τα χρήματα που χρειάζονταν για να επενδυθούν τα αγάλματα του Απόλλωνα στο όρος Θόρνακας και στις Αμύκλες. Άλλες πηγές περιέχουν σύντομες σημειώσεις σχετικά με τις λατρευτικές εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα στο Αμυκλαίον μέχρι και τη Ρωμαϊκή εποχή, κυρίως όμως παρέχουν πληροφορίες για τη σύνδεση της απολλώνιας με τη χθόνια λατρεία του τοπικού ήρωα Υακίνθου. Ο Πολυκράτης λ.χ. σημειώνει στους Δειπνοσοφιστές ότι οι Λάκωνες γιόρταζαν τα Υακίνθεια κάθε καλοκαίρι για να τιμήσουν τον Υάκινθο και τον Απόλλωνα. Τέλος, στον Αθήναιο (4.173f) γίνεται αναφορά και στην «Υακίνθεια Οδό», οδό που ακολουθούσε η εορταστική πομπή από τη Σπάρτη με τελικό προορισμό τις Αμύκλες.

«Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ένας πολυμέτωπος αγώνας για τον εντοπισμό του υλικού του Αμυκλαίου με τελικό σκοπό την κατανόηση και μερική αναστήλωση του», λέει ο υπεύθυνος της ανασκαφής αρχαιολόγος Σταύρος Βλίζος. Σειρά φωτογραφήσεων είχαν ως αποτέλεσμα τη σαφέστερη οριοθέτηση του ιερού με δυο περιβόλους, του βωμού και των βοηθητικών κτισμάτων. Ταυτόχρονα ο πολλαπλασιασμός των σωζόμενων στοιχείων βοηθά στην αναπαράσταση και μελλοντική αναστήλωση, όπως λέει ο Άγγελος Δεληβορριάς.

ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΒΟΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟ ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ

ΠΟΛΛΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΝΤΟΙΧΙΣΤΕΙ ΣΕ ΞΩΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ (ΟΠΩΣ ΕΔΩ, ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ) ΚΑΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΠΟΤΟΙΧΙΣΤΟΥΝ ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΝΑΣΥΣΤΑΘΕΙ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΙΕΡΟ

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΑΜΥΚΛΑΙΟΥ.

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ ΖΩΦΟΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΜΥΚΛΑΙΟΥ ΕΝΤΟΙΧΙΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΦΟΡΙ

ΔΩΡΙΚΟ ΚΙΟΝΟΚΡΑΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ ΜΗ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΟΜΩΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ.

Ιλ. 2.584; Πίνδαρος Πυθ. 1.65, 11.32. Νεμ. 11.34. Ισθμ. 7.14; Αριστοφάνης, Λυσιστρ. 1297-1299; Θουκυδίδης 5.23; Αθηναίος 4. 138f-140a; Πολύβίος 5.19; Ξενοφών, Ελληνικά 4.5.11; Στράβων 7.1.2, 8.5.1; Παυσανίας 3.1.3, 3.10.8, 3.16.2, 3.18.7-19.6.

Επιγραφές
IG V.1 27, 145, 511 (=SEG XI 790), 559, 823; E. Fiechter, Amyklae. Der Thron des Apollon, JdI 33, 1918, 223, αρ. 11-12; SEG I 87-88; SEG XI 689-691 (= E. Buschor, W. von Massow, Vom Amyklaion, AM 52, 1927, 63-64, αρ. 6-10).

ΤΕΛΟΣ.

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΜΥΚΛΩΝ
 ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σ. ΒΛΙΖΟΣ.
 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ–ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ: Ρ. ΓΑΪΤΑΝΟΥ, Ν. ΜΕΝΤΗ, Γ. ΓΚΡΑΤΣΑ.
 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ–ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ: Σ. ΒΛΙΖΟΣ, Μ. ΜΑΓΝΗΣΑΛΗ, Θ. ΜΠΙΛΗΣ.
 ΚΕΙΜΕΝΑ: Α. ΔΕΛΗΒΟΡΡΙΑΣ, Σ. ΒΛΙΖΟΣ

 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ
 ΤΟ ΒΗΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΑ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ

Το Μαντείο των Δελφών (Ντοκιμαντέρ)

Τετάρτη, 5, Οκτωβρίου, 2011 Γράψτε ένα σχόλιο

Το Μαντείο των Δελφών – The History Channel

Ψηλά, πάνω από τον Κορινθιακό κόλπο, στο ιερό βουνό του Παρνασσού, περικυκλωμένο από έλατα, βρίσκονταν το ιερό του θεού Απόλλωνα, Δελφοί. Για πολλούς αιώνες η φωνή των Δελφών, του πιο σπουδαίου ιερού, ήταν η απόλυτη οδηγήτρια δύναμη στους Έλληνες. Απλοί άνθρωποι καθώς και απεσταλμένοι πόλεων το επισκέπτονταν, για να λάβουν απάντηση και οδηγίες για το μέλλον και πεπρωμένο τους. Οι χρησμοί υπακούονταν και η πειστική δύναμη τους ήταν τέτοια, που πόλεμοι κερδίθηκαν ή χάθηκαν, από λίγες λέξεις της Πυθίας.

Κατηγορίες:Ελλάδα, Ιστορία, video
%d bloggers like this: